Yoros Kalesi

Boğaz'ın Karadeniz'e açıldığı yerde, Anadolu Kavağı'nın üstündeki tepede surları ve kuleleriyle bir kale oturur. Yoros Kalesi, karşı kıyıdaki Rumeli Kavağı'nda bulunan kaleyle birlikte boğaz girişini denetlemek için kurulmuştu. Yerin eski önemi adına da sinmiştir; antik kaynaklarda burası Hieron, yani kutsal yer olarak anılır.

Tarihçe

Herodotos'un anlattığına göre burası, İason ile Argonautların Kolhis yolunda tapındığı yerdi. Antik çağda on iki tanrının sunağı ile rüzgâr tanrısı olarak anılan Zeus Ourios için yapılmış bir tapınak, Karadeniz'e girip çıkan gemicilerin ortak sığınağı ve ibadet yeri işlevi görürdü. Karadeniz seyir haritalarında ölçüler de bu noktadan alınırdı.

Bizans'ta I. Justinianos (527-565) devrinde burada bir gümrük memuru görev yapıyordu. Orta Bizans çağında alan daha geniş bir surla çevrildi ve kuzeyden gelen yolu denetleyen bir kale oldu. Bugünkü kalenin yapım tarihi kesin değil: 12. yüzyıl başında kurulduğu tahmin ediliyor, doğu girişin iki yanındaki kulelerde bulunan yazılara bakarak 13. yüzyılın ikinci yarısını savunanlar da var. 1352'de Boğaz'da yaşanan bir deniz savaşından sonra kaleye Ceneviz askerî ve ticari garnizonu yerleşti; yarım yüzyıla yakın süren bu dönem, Yoros'a Ceneviz Kalesi lakabını kazandırdı. Cenevizlilerin Yoros ile Amasra surlarına kendi arma işaretlerini koydukları biliniyor.

14. yüzyılın sonlarına doğru kale Osmanlıların eline geçti ve Anadoluhisarı'nın yapımında üs olarak kullanıldı. 1453'ten sonra Cenevizlilerin kaleden yararlanmasına izin verilmedi; Yoros, İstanbul'un savunması için Osmanlı ordusunun önemli bir garnizon yeri oldu. 15. ile 17. yüzyıllar arasında birçok kez onarıldı. II. Bayezid (1481-1512) döneminde kalenin içine bir mescit, hamam ve askerlerin ailelerine ayrılmış evler eklendi; bir çeşme de yapıldı.

Öne çıkan yapılar

Bugün Yoros'ta kulelerle çevrili bir üst hisar, anıtsal bir giriş, bol mermer süs ve kazılarla ortaya çıkarılan yapı kalıntıları görülür. Kale, aşağıdaki küçük köyün üzerine tepeden bakar.

UNESCO aday listesinde

Yoros, Galata Kulesi ile birlikte, Türkiye'nin 2026'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne sunduğu Ceneviz denizcilik ağı dosyasının bileşenidir. Altı ile yayılan on bileşenli bu aday dosya, 13. ile 15. yüzyıllar arasında Ceneviz ticaret düzenini kaleler, kuleler ve limanlar üzerinden anlatır. Kale yani aday listesindedir, Dünya Mirası Listesi'nde henüz yoktur. 1970'lerde Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu kararıyla taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.

Ziyaret

Kale, Beykoz'un Anadolu Kavağı semtinde Fener Yolu üzerindedir. Ziyaret koşulları için resmi duyurulara bakın.