Taksiyarhis Anıt Müzesi

Ayvalık'ın İsmetpaşa Mahallesi'nde duran bu kilisenin gövdesinde üç ayrı çağ üst üste yatar. Kapı üstlerindeki iki kitabe, yani yazıtlı taş, bunlardan ikisini tarihler: 1753 ve 1844. Taksiyarhis, Ayvalık'ın ilk kilisesi olarak anılır ve bugün Balıkesir Kuva-yi Milliye Müzesi'ne bağlı bir anıt müze olarak gezilir.

Tarihçe

İlk evrede yapının 15. yüzyılda küçük bir kilise olarak kurulduğu düşünülür. İkinci evrede üç kubbeli, iki katlı bir bazilikaya, yani uzunlamasına nefli bir plana dönüştü. Bema üzerindeki fresk, binayı Tanrı'ya sunan Pavlus ile Petrus'u gösterir; bema, kilisede sunağın yer aldığı yükseltilmiş bölümdür. Güney bahçe girişinin üstündeki 1753 tarihli kitabe de bu aşamaya ait kanıtlardandır. Giriş üzerindeki 1844 tarihli kitabe ise üçüncü evreyi işaret eder: bu aşamada yapı beşik tonozlu, yani yarım silindir biçimli tavanla örtülü bir bazilika olmuş, üst taşıyıcıları baştan sona ahşaptan yapılmıştır.

Deprem zaman zaman binaya zarar verdi. Onarımlarda iç süslemeler de el değiştirdi; bu değişiklikler duvar bezemelerinden ve resimlerden izlenebiliyor. 1927'den sonra yapı uzun yıllar Tekel deposu olarak kullanıldı, ardından boş bırakıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı 2012'de restore ettirdi, 2013'te Taksiyarhis Anıt Müzesi adıyla ziyarete sundu.

Mimari

Üç nefli kiliseye batı cephesindeki narteksten, yani giriş holünden üç ana kapıyla girilir. Orta nefte aslan betimli alçı kabartmayla süslü bir ambon durur; vaaz kürsüsü sayılan bu yapıya dönerek yükselen bir merdivenle çıkılır. Sunak bölümünü nefden ayıran ikonostasis mermerdir. Üzerinde İsa'nın yaşamını anlatan mermer ikonalar, mermer kabartmalar ve altın bezemeler bulunur. Bu bölmeyi geçince apsise, yani doğudaki yarım daire çıkıntıya varılır.

İkinci katta 16 pencereli, U biçimli bir ahşap galeri dolanır. Gynaikeion adı verilen bu bölüm kadınlar için yapılmıştır. İç dekorda altın varaklı ayrıntılar, kabartmalı duvar bezemeleri, dinî konulu tavan resimleri ve balık derisi üzerine yapılmış azize portreleri öne çıkar. Aziz ve melek ikonaları ile İsa'nın yaşam öyküsünü işleyen resimler de bezemeye katılır.

Ziyaret

Ziyaret koşulları, saatler ve ücretler değişebilir; güncel bilgi için muze.gov.tr'deki müze sayfasına bakın. Müzekart T.C. vatandaşları için geçerlidir. Yapı Ayvalık merkezdedir ve kent içi ulaşım araçlarıyla ulaşılabilir.