Dara

Dara'nın surları 4 kilometre uzunluğunda ve 28 burçludur; kent bir zamanlar yaklaşık 25 bin askeri barındıran bir garnizon olarak tasarlanmıştı. Mardin'in yaklaşık 30 km güneydoğusunda, Artuklu ilçesine bağlı Oğuz mahallesinde bulunan bu Doğu Roma kenti, Nusaybin'in 18 km kuzeybatısında, Suriye'deki Amuda'nın ise 7 km kuzeyinde yer alır. Mezopotamya Ovası'nın kuzeyinde yükselen Tur Abdin Dağları'nın güney eteğinde, ovaya tepeden bakan bir noktaya oturur. Antik yazılarda adı Daras, Anastasius'tan sonra ise Anastasiopolis olarak geçer.

Konum ve ulaşım

Mardin–Nusaybin yolu üzerindeki Akıncılar köyünden 10 km içeri girilir; dolmuş seferi yoktur. Müzenin adresi Dara Mahallesi, Zından Sokağı'dır. Güncel ziyaret koşulları için resmî sayfaya bakın.

Adı ve kuruluşu

Yerleşim Anastasius'tan önce de vardı. Seramikler ve sikkeler alanın Helenistik Dönem'e kadar indiğini gösterir; adın III. Darius dönemindeki (M.Ö. 336-330) bir Pers askerî üssüne dayandığı ise yalnızca bir varsayımdır. M.S. 3. yüzyıl yazarı Iustinus Frontinus, Dara'yı Parth Kralı I. Arsakes'in diktiğini anlatır: dik kayalarla çevrili, kendini savunmaya gerek bırakmayan, verimli topraklı, bol sulu ve ormanlık bir yer. Asıl kent ise İmparator Anastasius'un (491-518) eseridir; Doğu Roma'nın doğu sınırını Sasanilere karşı korumak için 505 dolayında askerî bir garnizon olarak kurdurdu, inşa faaliyeti 503-507 arasında sürdü.

Tarihçe

Dara, Seleukos ve Parth krallıkları arasında M.Ö. 3. yüzyılın ortasından M.Ö. 1. yüzyıla dek defalarca sahip değiştirdi. M.S. 6. yüzyıl başında hâlâ küçük bir köy olan yeri Anastasius seçti, kente kendi adını verdi ve onu Mezopotamya'nın idari ile askerî merkezi yaptı. Seçimde Nusaybin'e yakınlık, stratejik ve korunaklı konum, su kaynaklarına yakınlık ve ovaya hâkim nokta belirleyici oldu.

Kent 577-591 ve 606-620 yıllarında Sasanilerin eline geçti; 620 ile 639 arasında yine Doğu Roma'nındı. 640'ta Kuzey Mezopotamya'nın büyük bölümüyle birlikte Arap egemenliğine girdi. 10. yüzyılda kısa süre Doğu Roma'ya dönen Dara, 11. yüzyılın sonlarına dek Selçuklular ile Doğu Roma arasında el değiştirdi. Artuklu beylerinden Timurtaş 1150'de kenti kuşatıp aldı. 1251-1259 arasında İlhanlılar burayı büyük ölçüde tahrip etti; Dara yavaş yavaş boşaldı ve 14. yüzyılda küçük bir köye dönüştü. Bugünkü köy 18. yüzyılın sonlarına dayanır ve eski Roma kentinin üzerinde yaşar.

Öne çıkan yapılar

Surlar ve iç kale

Büyük bölümü kayaya oyulmuş yapılardan oluşan kent geniş bir alana yayılır ve çevresi 4 kilometrelik surla korunur. İç kale, kentin kuzeyinde, 50 metre yüksekliğindeki bir tepenin düzlüğüne kurulmuştur.

Kent içi yapılar ve sarnıçlar

Ören yerinde kilise, saray, çarşı, zindan, tophane (top ve mühimmat deposu) ve su bendi kalıntıları görülebilir. Kentin altındaki dev sarnıçlar hem su gereksinimini karşılar hem savunmada işe yarardı. Köyün çevresinde tarihi Geç Roma Dönemi'ne inen mağara evler de vardır.

Nekropol ve türbe

Nekropol, yani mezarlık alanı Dara'nın en etkileyici bölümlerinden sayılır. Ana kaya yontularak derin ve geniş vadi biçimi verilmiş kaya mezarlar, kentin batısındaki geniş tepelerde sıralanır. Alanda İslami dönem mezarları ile 14-15. yüzyılda yapıldığı sanılan bir türbe de bulunur.

Kazılar

Kazılar 1986'da başladı ve aralıklarla sürüyor; son yıllarda çalışmalar agoranın, yani çarşı meydanının, surların önünün ve burçların çevresinde yoğunlaştı. Şimdiye dek 10'dan fazla dükkân ve atölye ortaya çıktı; cam ve metal işliklerin bulunması Dara'nın 6. yüzyılda garnizonun yanı sıra işlek bir ticaret merkezi olduğunu da gösteriyor. Kazılarda ayrıca 10 binden fazla ok ucu, kandil, cam ve seramik eser ile ziynet eşyaları bulundu.