Kız Kalesi (Korykos)

Kızkalesi'nde sahilin hemen açığında, denizin ortasında bir kale durur; kıyıdaki ikinci bir kale ise onunla birlikte aynı limanı korumak için yapılmıştır. İkisi birlikte tek bir savunma sistemidir ve Dağlık Kilikya'nın bu kıyı kenti Korykos'un en bilinen simgesini oluşturur. Mersin'in Erdemli ilçesindeki kent, Mersin'e yaklaşık 65, Silifke'ye 25 kilometre uzaklıktadır. Halk arasında Kız Kalesi diye anılan deniz kalesi, adını bir efsaneden alır.

Tarihçe

Antik yazarlardan Herodotos'a göre kenti Korykos adlı bir Kıbrıslı prens kurmuştur. Kentin adı, MÖ 1. yüzyılın başında Seleukos Kralı IV. Antiokhos'un ölümünden sonraki karışıklıkta bağımsızlığını ilan ettiği dönemde sikkelerde görülür. İlk izler Hitit çağına gider, ama belirgin buluntular Helenistik dönemden başlar; ilk kent surları da o devre aittir.

Roma döneminde kent doğuya doğru büyüdü. Liman sayesinde yaklaşık beş yüzyıl boyunca zeytinyağı ve şarap ticaretinin önemli bir merkezi oldu; 4. yüzyılda yeni surlar yapıldığında altın çağını yaşıyordu. Bizans ve Ermeni dönemlerinde de önemli bir liman olarak kaldı. Arap saldırılarına karşı yeniden surlarla çevrildi; Roma yapılarından sökülen parçalar bu çift sıra surda yeniden kullanıldı. Sonraki yüzyıllarda Selçuklular ile Kilikya Ermeni Krallığı kenti ele geçirdi. Karamanoğulları'nın baskısı yüzünden Ermeniler 14. yüzyılda kenti Kıbrıs Krallığı'na bıraktı; kent 1448'de Karamanoğlu II. İbrahim'in eline, 1470'lerde ise Osmanlı'ya geçti ve zamanla önemini yitirdi.

Öne çıkan yapılar

Deniz kalesi

Kızkalesi adıyla bilinen kale, kıyıdan açıkta küçük bir adacığın kayalarına oturur. Kalede bulunan bir yazıt yapıyı 1199'da I. Leon'un yaptırdığını gösterir. Kale 1361'de Kıbrıs Krallığı'nın eline geçti. Burçlu sur 192 metre uzunluğundadır ve mazgallıdır; üstünde üçgen, dörtgen ve yuvarlak planlı sekiz kule bulunur. Kulelerin plan farkları, farklı dönemlerde yapılan onarımların izidir. Giriş kuzeydedir ve devşirme (eski yapılardan alınıp yeniden kullanılan) malzemeyle kurulmuştur. Batı surunun boyunca iyi korunmuş bir galeri uzanır ve bu galeri denize açılan bir kapıya ulaşır. Avluda sarnıçlar ve işlikler vardır.

Mersin Arkeoloji Müzesi'nin yaptığı temizlik kazısında kalenin ortasında, içinde bir şapel bulunan bir yapı topluluğu çıkarıldı. Bu şapel, avludaki öbür şapelden daha eskidir. Tabanında mozaiğin yanında opus sectile, yani renkli taşların kesilip bir desende döşenmesiyle yapılan zemin kaplaması vardır; mozaik üzerindeki yuvarlak bir örgü çerçevesinin içinde beş satırlık bir yazıt okunur.

Kara kalesi

Karadaki kale, İmparator I. Alexios döneminde, 1099'da mimar Eustathios tarafından yaptırıldı. Aynı mimar Silifke Kalesi'ni de kurmuştur. İki kale, İstanbul'dan kutsal topraklara denizyoluyla gidenlerin konaklama yeri olarak da işlev gördü. Kilikya Ermeni Krallığı 12. yüzyılda eski tahkimatın üzerine yeniden yapıp ekledi, kale 13. yüzyılda son biçimini aldı. Yaklaşık kare planlı alanı çift sıra sur ve su dolu bir hendek çevreler. Hendeğin üstünde indirilip kaldırılabilen bir köprü girişi sağlıyordu. İçeride üç şapel bulunur; yalnızca güneydoğudakinin Ermeni, ikisinin Bizans kökenli olduğu anlaşılmıştır. Tehdit anında iki kale arasında gerilen bir zincir düşman gemilerinin limana girmesini engelliyordu.

Kilise, mezar ve rölyefler

Kentin dar bir alanında, 4. ile 7. yüzyıllar arasına tarihlenen 14 kilise ayaktadır; bunlar Mersin-Silifke yolunun kuzeyinde, Roma nekropolünün yanındadır. Planlarında tek bir kalıp yoktur. Aynı bölgedeki Roma mezarlarında tapınak biçimli olanlarla süssüz lahitler yan yana görülür. Kent surlarının yaklaşık on kilometre kuzeyindeki Adamkayalar, Şeytan Deresi yamaçlarında kayaya oyulmuş 11 erkek, 4 kadın, 2 çocuk ve bir keçi figüründen oluşur ve Korykos yöneticilerinin anıt mezarlarıdır.

Efsane

Anlatıya göre bir kral, tek kızının geleceğini bir falcıya sordu ve kızın yılan sokmasıyla öleceğini öğrendi. Kız için bu kaleyi yaptırdı. Bir gün kıza gönderilen üzüm sepetinin içinde gizlenen yılan prensesi soktu. Benzer bir anlatı İstanbul'daki Kız Kulesi için de anlatılır.

UNESCO Geçici Liste

Antik kent, 2014'ten beri (ii), (iii) ve (iv) ölçütleriyle UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ndedir. Alan yaklaşık 113,4 hektara yayılır. Aday dosya, Hitit çağından Osmanlı fethine uzanan kesintisiz katmanları, farklı kilise planlarını ve deniz ile karadaki iki kaleden oluşan tek savunma sistemini öne çıkarır. Yeni yapılaşma antik yerleşim için tehdit sayılır. Liste'de henüz yer almış değildir.

Ziyaret

Kale ve ören yerinin ziyaret koşulları, saatler ve ücretler değişebilir; güncel bilgi için muze.gov.tr'deki sayfaya bakın. Müzekart T.C. vatandaşları için geçerlidir.