Lagina

Lagina, Muğla'nın Yatağan ilçesine bağlı Turgut yerleşiminin sınırları içinde yer alan bir Hekate kutsal alanıdır. Yatağan-Milas karayolundaki termik santralin yanından ayrılan asfalt yolda 9 kilometre gidilerek varılır. Bakanlık ve Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfaları burayı Karialıların önemli bir kült merkezi olarak tanıtır; yöre bugün de Leyne adıyla bilinir.

Tarihçe

Bakanlık ve il müdürlüğü sayfalarına göre son araştırmalar, yörenin Eski Tunç Çağı'ndan (M.Ö. 3000) günümüze kesintisiz iskân gördüğünü gösterir. Kültür Portalı'nda Yarbaşı mevkiindeki Eski Tunç Dönemi mezarları anılır ve bölgedeki en erken buluntuların Submiken Dönem'e ait olduğu belirtilir. Aynı sayfa, M.Ö. 8. yüzyıldan itibaren çevredeki küçük yerleşimlerin büyüdüğünü ve kutsal alanların anıtsal yapılarla donatıldığını yazar.

Seleukos kralları büyük imar çalışmalarıyla Lagina'yı dinî merkez, Stratonikeia'yı ise bölgenin siyasi merkezi yapmıştır. Her iki kentteki bouleuterion duvarlarında bulunan yazıtlar, iki yerleşimin kutsal bir yolla birbirine bağlandığını gösterir. Stratonikeia'ya uzaklık Bakanlıkta, il müdürlüğünde ve MASROP makalesinde yaklaşık 11 kilometre, Kültür Portalı'nda 12 kilometre olarak verilir.

Kültür Portalı'na göre M.Ö. 40'ta Partlarla birleşen Romalı general Labienus Stratonikeia'ya saldırmış, kenti alamayınca Lagina'yı yağmalamıştır. Bu yağmada zarar gören yapıların onarımı için İmparator Augustus M.Ö. 27'de büyük bir bağış yapmış; bağış yazıtı bugün giriş kapısının lentosunda durur. Aynı sayfa kutsal alanın Roma İmparatorluk ve Geç Antik Çağ boyunca önemini koruduğunu, M.S. 4. yüzyılın ilk yarısında altarla tapınak arasına bazilikal planlı bir kilise yapıldığını da yazar.

Öne çıkan yapılar

Kutsal alanda propylon (anıtsal giriş kapısı), kutsal yol, altar, peribolos duvarı, Dor düzenli stoalar ve Hekate Tapınağı bulunur. Çevreleyen duvarlar iki metre yüksekliğe dek ayaktadır ve stoaların arka cephesi işlevini de görür. Üç girişli anıtsal kapı yapısının batı ucunda dört İon sütunuyla taşınan bir apsis vardır ve yapı stoaya bir kapıyla bağlanır. Kapıdan altara giden taş döşeli yola 10 basamak sırası ulaşır.

Tapınak kutsal alanın tam ortasında, beş basamakla çevrili bir platform üzerinde durur. Pseudo-dipteros planlı, 8 x 11 sütunlu ve Korinth düzeninde inşa edilmiştir; pronaosta iki İon sütunu yer alır. Kültür Portalı'na göre tapınağın duvarına kazınmış bir senato kararı, yapının M.Ö. 81'de kesin olarak var olduğunu gösterir. Yapım tarihi bilinmemekle birlikte M.Ö. 2. yüzyıl sonu ile 1. yüzyıl başı arasına konabilir; süslemeler Erken İmparatorluk Dönemi'ne kadar sürmüş, bazı bölümler bitirilmemiştir.

Friz sahneleri

Tapınağın dış cephesini bezeyen frizlerde dört konu işlenmiştir. Doğuda Zeus'un yaşamı ve doğumuyla ilgili sahneler yer alır. Batıda tanrılarla devlerin savaşı görülür; Kültür Portalı bu sahnede Hekate'nin elindeki meşaleyi silah gibi kullandığını yazar. Güney cephesi için Bakanlık Karia tanrılarının toplantısını anarken Kültür Portalı, betimlemenin kesin tanımlanamadığını ve figürlerin Karia tanrılarını ve kentlerini simgeliyor olabileceğini belirtir. Kuzey cephesi konusunda iki kaynak ayrışır: Bakanlık Amazonların savaşını, Kültür Portalı ise Amazonlar ile Grekler arasındaki barışı ve Hekate'nin dostluk onuruna sunu döktüğü anı anlatır. Bakanlığa göre friz levhalarını Osman Hamdi Bey İstanbul'daki Arkeoloji Müzesi'ne taşımıştır ve bugün orada sergilenmektedir.

Kazı çalışmaları

Lagina'daki kazılar, Türk bilim insanlarının yürüttüğü ilk kazılardır ve Osman Hamdi Bey ile Halit Ethem Bey tarafından yapılmıştır; Bakanlığın İngilizce sayfası bu çalışmaları 1891 tarihli olarak verir. Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre kazı ve restorasyon 1993'te Muğla Müzesi başkanlığında, Ahmet Tırpan'ın bilimsel danışmanlığıyla yeniden başlamış, Hekate Tapınağı çalışması Müze Kurtarma Kazısı olarak sürerken 15.02.1999'da Bakanlar Kurulu Kararlı Kazı'ya dönüşmüş ve 2012'ye kadar devam etmiştir. Aynı sayfa 2019'da Pamukkale Üniversitesi'nden Bilal Söğüt başkanlığında kararlı kazı yapıldığını yazar. MASROP makalesi ise Stratonikeia ve Lagina'da Bakanlık ve Pamukkale Üniversitesi hesabına 2008'den bu yana Söğüt'ün yönettiği bir ekibin çalıştığını yazar.

Ziyaret

Bakanlık sayfası alanın adresini Turgut Mahallesi olarak verir. Güncel ziyaret bilgileri için Bakanlığın resmî sayfasına bakın.