Anemurium

Anemurium'un nekropolünde, yaklaşık 350 mezarın birçoğu hâlâ çatısına kadar ayakta durur; yamaçta yan yana dizilmiş bu küçük taş evler, kentin ne kadar aniden sessizleştiğini hatırlatır. Mersin'in Anamur ilçesinde, Dağlık Kilikya'nın batı ucunda kurulan kent, Doğu Akdeniz deniz yolu üzerinde ve Anadolu'nun iç bölgelerinin denize açılan kapısındaydı. Adının rüzgârlı yer anlamına geldiği antik metinlerde geçer. Roma çağında Kilikya'nın ve Anadolu'nun önemli ekonomik ve siyasi merkezlerinden biri oldu; Kıbrıs'a yakınlığı sayesinde bir ara istasyon işlevi gördü ve karayoluyla Germaniopolis'e bağlanıyordu.

Konum ve ulaşım

Ören yeri Anamur Burnu'nun doğuya bakan yamaçlarında, Ören Beldesi sınırlarındadır. Anamur-Gazipaşa karayolunun 4. kilometresinden denize doğru ayrılan 2 km'lik yolla ulaşılır; taksi, kiralık ya da özel araç kullanılabilir. Eski Anamur adıyla da anılır. Güncel ziyaret koşulları için resmî sayfaya bakın.

Tarihçe

Anemurium'un adı M.Ö. 4. yüzyıla ait bir liman listesinde geçtiği için kentin o zaman var olduğu bilinir; ilk yerleşimin tarihi ise belirsizdir. Adın Hititlere uzandığı da söylenir. M.S. 1. yüzyılda kent, Kommagene Krallığı'nın bir parçası olarak gelişmeye başladı. Kral IV. Antiokhos (38-72) burada sikke bastırdı ve Roma egemenliği 382'ye dek sürdü. Bu dönemde yöredeki mavi kireçtaşından, toplam 1,5 km uzunlukta surlar yapıldı.

M.S. 3. yüzyılın ilk yarısında yıllarca süren barış ve istikrar kenti hızla büyüttü. Tiyatrolar, odeonlar, bazilikalar, hamamlar, su kemerleri ve yüzlerce mezar yapısı bu zamanın ürünüdür; bugün ayakta kalan yapıların çoğu da bu dönemdendir. M.S. 260'ta Sasani (Pers) ordularının kenti ele geçirmesi bu parlak dönemi bitirdi. Artan huzursuzluk yüzünden kent yeni savunma duvarlarıyla güçlendirildi; Toroslar'dan inen korsanlar 4. ve 5. yüzyıllarda kenti defalarca yağmaladı.

5. yüzyılda Isauria'lıların eline geçen Anemurium, Isaurialı Zenon döneminde ve 6. yüzyılda yeniden zenginleşti: bazı yapılara zemin mozaikleri eklendi, kiliseler yapıldı. Kentin kesintisiz iskânı yaklaşık 700 yıl sürdü. 580'deki büyük deprem yapıların çoğuna ağır zarar verdi, 650 sıralarında Arap akınları geldi; kent bundan sonra terk edildi. 12.-13. yüzyıllarda Anadolu Selçukluları Mamure Kalesi'ni alınca bölge Türk egemenliğine girdi.

Önemli kişiler ve olaylar

Kommagene Kralı IV. Antiokhos, kentin Roma öncesi yönetimiyle anılan kişidir. Anemurium'u Batı dünyasına 19. yüzyılda İngiliz subayı Francis Beaufort'un Akdeniz kıyısındaki keşif gezisi tanıttı. 1960'larda Toronto Üniversitesi'nden Elisabeth Alföldi-Rosenbaum yüzey araştırmalarını başlattı.

Öne çıkan yapılar

Surlar ve kentin bölümleri

Kent zikzaklı sur duvarlarıyla çevrilidir ve içindeki yerleşim, tepeden denize inen bir duvarla ikiye ayrılır. Güneyde, denize doğru uzanan yüksek burun üzerinde akropolis, yani yukarı şehir durur; Helenistik ve Orta Çağ sur parçaları, sarnıç, hamam ve kilise olabilecek bir yapı burada görülür. Aşağı şehir, sahile yakın kuzey düzlüğünde odeon, tiyatro, bazilika, palaestra, hamamlar, dört kilise ve su kemerleriyle kamusal merkezi oluşturur.

Odeon ve Tethys mozaiği

Odeon, kentin en iyi korunmuş anıtsal yapılarındandır. Dikdörtgen planlı, iki girişli ve iki katlı olan binanın 15 sıralı yarım daire oturma bölümü yaklaşık 900 kişiyi alırdı; oturma gruplarının altındaki kapılar tonozlu, mozaikli bir koridora, koridor da orkestraya açılır. Yapı M.S. 2. yüzyıla ya da 3. yüzyıl başına tarihlenir. Odeonun kuzeybatısındaki odanın zemin mozaiğinin ortasında yunuslar ve balıklarla çevrili bir kadın figürü vardır; deniz canlıları yüzünden Tethys olabileceği öne sürülmüştür. Mozaik 3. yüzyılın ikinci yarısına ya da 4. yüzyıl başına tarihlenir.

Hamamlar ve gymnasion

Tiyatronun batısındaki Halk Hamamı ören yerinin en büyük hamamıdır: iki katlıdır, üç ısınma holü ve iki yüzme havuzu vardır ve yatay künk su dağıtım sistemleri hâlâ görülebilir. Alt katta beş, üst katta on iki tonozlu oda bulunur; üst kata 30 basamaklı bir merdivenle çıkılır. Nekropol ile deniz arasındaki ikinci hamam üç bölümden oluşur ve iç mekânlarıyla ön avlusunun tabanında mozaikler taşır. Odeonun güneybatısındaki gymnasion 100 m uzunluğundadır, üç yanı stoalarla çevrilidir, yaklaşık 1000 m² yer kaplar ve zemininin tamamı geometrik mozaiklerle döşelidir.

Su kemerleri ve nekropol

Kentin kuzeyinde doğu-batı doğrultusunda iki sıra su kemeri uzanır; üstteki sıra daha sade yapılmıştır. Kentin batısındaki dağ yamaçlarında bölgenin en büyük nekropolü yer alır: yaklaşık 350 mezar, çok çeşitli tiplerde sıralanır ve çoğu çatısına kadar sağlamdır. Elaiussa Sebaste ile birlikte bölgenin en iyi korunmuş mezar alanlarından biridir.

Kazı çalışmaları

Kazı çalışmaları 1960'larda Elisabeth Alföldi-Rosenbaum'un yüzey araştırmalarıyla başladı; British Columbia Üniversitesi'nden Kanadalı James Russell kazı ve onarımı yıllarca sürdürdü, çalışmalar 1998-2000 arasında sona erdi. Russell'ın 1971 raporuna göre o yıl Temmuz-Ağustos'ta sekiz haftalık bir sezon yapıldı; Rosenbaum-Alföldi genel yönetimde, Russell kazı müdürü olarak yer aldı. Palaestra, apsisli bir yapı ve büyük tiyatrodaki sondajlar ele alındı. Palaestra, büyük hamama bağlıydı: bir salon takımı, kireçtaşı levhalarla döşeli açık bir ön avlu ve yaklaşık 900 m²'lik, neredeyse tamamen mozaikle kaplı açık bir meydandan oluşuyordu. Hamamın girişindeki salonda, banyo yapacak kişiyi karşılayan bir mozaik yazıt bulundu; bir önceki yıl bulunan yazıt ise yıkandıktan sonra çıkanı selamlıyordu.

Buluntular ve müzeler

Kazılardan günlük hayata dair çok çeşitli eşya çıktı: balıkçı malzemesi, inşaat, terzilik ve çömlekçilik gereçleri, sikkeler, kurşun mühür, kantar ağırlığı, dokuma araçları, anahtar ve kilitler, oyun ve eğlence nesneleri, ustura, makyaj malzemeleri ve kolye, küpe, bilezik ile altın kemer tokası gibi takılar.