Magnesia (Menderes Magnesiası)

Magnesia ad Maeandrum, yani Menderes Magnesiası, Aydın'ın Germencik ilçesine bağlı Tekin Köyü sınırlarında, Ortaklar–Söke karayolu üzerinde bulunur. Bakanlığın İngilizce sayfasına göre kent, Thorax Dağı yamaçlarının Lethaios Nehri'yle (Gümüşçay) buluştuğu yerde, Leukophryene Artemis Tapınağı'nın bulunduğu noktada M.Ö. 400'de yeniden kurulmuştur. Pleiades kaydı kente Leukophrys ve Magnesia hē Asianē gibi adlar verir.

Tarihçe

Bakanlığın Türkçe sayfası, kentin kuruluş efsanesine ve antik yazarlara göre Thessalia'dan gelen Magnetler adlı bir topluluk tarafından kurulduğunu aktarır. Apollon'un kehaneti ve Leukippos'un önderliğinde, o zaman bir koy olan Bafa Gölü kıyısına çıkan Magnetlerin kurduğu ilk Magnesia'nın yeri kesin bilinmez; antik kaynaklar onu Menderes kıyısına yerleştirir. Nehrin yatak değiştirmesi ve taşkınların yol açtığı salgınlar ile Perslere karşı daha güvenli bir yer arayışı, kenti yaklaşık M.Ö. 400'de bugünkü yerine, Gümüşçay'ın yanına taşıttı. Kültür Portalı bu taşıma işini Atinalı Thibron'a bağlar ve bugünkü kentin ikinci Magnesia olduğunu vurgular.

Hellenistik Dönemde kent önce Seleukosların, ardından Bergama Krallığı'nın egemenliğine girdi; İngilizce sayfa en görkemli çağını bu dönem olarak verir. Roma Döneminde önemini korudu, Bakanlığa göre M.S. 3. yüzyıl sikkelerinde Anadolu'nun yedinci kenti diye anıldı. Bizans Döneminde piskoposluk merkeziydi ve İngilizce sayfa bu konumun M.S. 12. yüzyıla dek sürdüğünü yazar. Bakanlık, bir şapelin Aziz Ignatius ile ilişkilendirilebileceğini, bunun da Anadolu'nun en eski Hristiyan topluluklarından birinin burada yaşadığını düşündürdüğünü belirtir. Kentin ticaret ve tarım gücü de öne çıkar: Priene, Ephesos ve Tralleis arasındaki yollar üzerinde konumlanmış, tahıl ve incirle ünlenmiştir.

Kent planı ve korunma

Türkçe sayfaya göre Magnesia, sur ile çevrili, çapı yaklaşık 1,5 km, ızgara planlı caddelere sahip bir kentti. Kent çok yıkım görmemiştir; bunda nehir taşkınlarının ve Gümüş Dağı'ndan inen yağmur sularının bıraktığı balçık tabakasının kenti örtmesi payı büyüktür.

Öne çıkan yapılar

Artemis Leukophryene Tapınağı ve kutsal alan

Kentin ününü antik mimar Hermogenes'e borçlu olduğunu Bakanlık ve Kültür Portalı birlikte vurgular. Bakanlık Vitruvius'a dayanarak Hermogenes'in sekizgen planlı pseudodipteros tapınak düzenini uygulayan ilk mimar olduğunu ve baş yapıtının Artemis Leukophryene Tapınağı olduğunu yazar. Tapınak, M.Ö. 6. yüzyıldan kalma Arkaik bir tapınağın kalıntıları üzerinde, Hellenistik Dönemde (M.Ö. 3./2. yüzyıl) yükseltilmiştir. Bakanlığın Türkçe sayfası İon düzenli yapıyı 8 x 15 sütunlu, 67,50 x 40 m boyutlu ve Anadolu'nun dördüncü büyük tapınağı olarak tanımlar; Kültür Portalı sütun düzenini 8x5 diye yazar, sıralamayı aynı bırakır. Önünde Bergama'daki Zeus Sunağı'ndan önce gelen 'U' planlı bir sunak vardı.

Kültür Portalı, Artemis Kutsal Alanı'nda 1994-2001 arasında yapılan kazılarda sunakla agora arasındaki mermer döşemeli tören alanının ortaya çıkarıldığını belirtir. Alanı çevreleyen tanrı kabartmaları üç metreye varan boyuttadır, katılımcıların duracağı yeri gösteren yer yazıtları döşeme bloklarındadır, kutsal alanı çevreleyen stoanın bölümleri de bulunmuştur.

Agora, tiyatro ve öbür yapılar

Agora, Bakanlığa göre yaklaşık 26.000 m² ile döneminin en büyük çarşılarından biridir; Kültür Portalı 414 sütun sayar ve Roma Dönemi Çarşı Bazilikası'nın burada olduğunu yazar. Zeus Tapınağı'nın cephesi bugün Berlin Bergama Müzesi'ndedir. Tiyatro M.Ö. 2. yüzyıl sonuna tarihlenir, bugün toprak altındadır ve Vitruvius'un tarif ettiği plana en çok uyan nadir örneklerden biridir. Bakanlığın Türkçe sayfasındaki diğer yapılar şunlardır: gymnasion, Milet'teki Faustina Hamamı'nın küçük bir kopyası olan hamam, odeion, 25.000 kişilik stadyum, bitmemiş tiyatro planlı bir yapı, çarşı bazilikası ve Bizans suru. İngilizce sayfa ise stadyumu 40.000 kişilik, mermer ve Artemis Olimpiyat Oyunları için yapılmış, kabartmalı podyumuyla özgün bir örnek olarak tanıtır; sayfadaki Skylla başı da heykel okulunun sürekliliğine işaret eder. Kültür Portalı bir de heyelan nedeniyle yarım kalan Theatron'dan ve 32 kişilik bir latrinadan söz eder. Alandaki tek İslami yapı, Bakanlığa göre 15. yüzyıla ait Çerkez Musa Camii'dir; Kültür Portalı bu yüzyılı 5. olarak yazar.

Kazılar

Kısa araştırmalardan sonra ilk kazı 1891'de Berlin Müzesi adına Carl Humann tarafından yapıldı. 21 ay süren çalışmada tiyatro, prytaneion, agora, Artemis'in tapınağı ile sunağı ve Zeus Tapınağı kısmen veya tamamen gün ışığına çıkarıldı. Kazı 1893'te sona erdi; buluntular Paris, Berlin ve İstanbul müzelerine dağıldı. Yaklaşık yüz yıl sonra, 1984'te Kültür Bakanlığı ve Ankara Üniversitesi adına çalışmalar yeniden başladı.

Ziyaret

Bakanlığın Türkçe sayfası Müzekart'ın geçerli olduğunu belirtir. Saat ve giriş koşulları için resmi sayfaya bakın.