Pınara

Pınara, Muğla'nın Seydikemer ilçesinde, Fethiye-Kaş karayolunun yaklaşık 5 kilometre batısında, Minare köyü yakınında yer alan bir Likya kentidir. Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Kültür Portalı, kenti Fethiye'ye 40 kilometre uzaklıkta gösterir; Minare köyünden yaklaşık 2 kilometrelik stabilize bir yolla ulaşılır. Pleiades kaydı Pınara'yı Babadağ olarak bilinen Kragos Dağı'nın eteğindeki bir Likya kenti olarak tanımlar.

Ad ve kuruluş

Kentin adı Likçe yazıtlarda Pinale olarak okunur. Bakanlığın Türkçe sayfası Pınara'nın Likçe'de 'yuvarlak' anlamına geldiğini ve adın, minare biçimli, üzerinde kuş yuvasını andıran kaya mezarları bulunan bir kayadan türemiş olabileceğini yazar; bugünkü Minare köyünün adı da bu kayadan gelmiş olmalıdır. İngilizce sayfa, Stephanos Byzantios'un aktardığı Menekrates'ten bir pasaja dayanır: Ksanthos'un nüfusu çoğalınca bir grup yaşlı, Kragos dağının yüksek tepesinde yeni bir kent kurup ona yuvarlak anlamına gelen Pınara adını vermiştir. Kentin erken dönem kalıntılarının bulunduğu yukarı akropol gerçekten yuvarlaktır ve Kültür Portalı bu durumun anlatıya gerçeklik payı kattığını yazar.

Tarihçe

Bakanlık sayfası, eski kaynaklardan kentin Ksanthos'tan gelen kolonistlerce kurulduğunun öğrenildiğini yazar. Aynı metne göre Pınara İskender'e kapılarını açarak teslim olmuş, tarihi İskender'den çok öncesine, Troya'ya kadar uzanmıştır: Troya Savaşı'nda Pınaralı okçu Pandaros anılır. Strabon ve Stephanos Byzantios, Pınara'nın Likya'nın önemli bir kenti olduğunu belirtir. Strabon'un Artemidoros'tan aktardığına göre Pınara, Likya Birliği meclisinde üç oy hakkı bulunan altı kentten biriydi.

İskender'in ölümünün ardından Pınara Bergama Krallığı'na bağlanmış, daha sonra bir Roma kenti olmuştur. Bakanlık metni bu dönemde kentin canlandığını ve imar edildiğini, ancak 141 ve 240 yıllarındaki depremlerden büyük zarar gördüğünü, M.S. 9. yüzyılda ise terk edildiğini yazar. 1957 depreminde de dağdaki kayaların aşağı kaydığı belirtilir.

Öne çıkan yapılar

Kültür Portalı kenti iki akropol, kaya mezarları, odeon, agora, tiyatro ve hamamdan oluşan bir yerleşim olarak tanıtır. Yukarı akropol çabuk yetersiz kaldığı için ulaşımı daha kolay olan aşağı akropol yerleşime açılmıştır. Aşağı akropolün yamaçları dik olmasına karşın teras oluşturmak ve savunmak için bir sur duvarıyla desteklenmiştir. Surun güneyindeki kapıdan girildiğinde yamaca yaslı odeon ile önündeki düz alanda agora kentin odağını oluşturur.

Yukarı akropolün sarp doğu yamacında kayaya oyulmuş yüzlerce kaya mezarı görülür. Aşağı akropolün altındaki su kaynağı çevresinde ise antik çağdaki depremlerde büyük oranda yıkılmış pilyeli mezarlar ve oyma mezarlar yer alır; çoğu ev tipindedir ve Likya sivil mimarisi hakkında fikir verir. Bunlardan birinin alınlığındaki ve ante duvarındaki kabartma, surlarla çevrili bir kenti gösterir; bu yüzden mezarın Pınara prensine ait olabileceği düşünülmüştür.

Kentin sur dışında kalan yapıları arasında, plan ve konum bakımından Likya'nın birçok kentindeki örneklere benzeyen bir Roma hamamı ile akropolün ve hamamın karşısında, doğal yamaca dayanan bir tiyatro vardır. Kültür Portalı tiyatronun plan ve konumunun Helenistik dönem özelliklerini yansıttığını yazar. Bakanlığın Türkçe sayfası akropolün güneyden kayaya oyulmuş merdivenlerle çıkılan yuvarlak bir kaya olduğunu, çevresinin surla çevrili olduğunu ve doğudaki Bizans yapılarından buranın Bizans devrine kadar kullanıldığının anlaşıldığını ekler.

UNESCO ve ziyaret

Kültür Portalı'na göre Pınara, 2009'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne yazılan 'Likya Uygarlığı Antik Kentleri (Antalya ve Muğla)' serisinin içindedir. Bakanlık sayfaları ören yerinin adresini Yakabağ Mahallesi olarak gösterir. Bu çalışmada kazı geçmişine ilişkin bir kaynağa ulaşılamamıştır. Güncel ziyaret bilgisi için Bakanlığın resmî sayfasına bakın.