Teos

Teos, İzmir'in Seferihisar ilçesine bağlı Sığacık Mahallesi'nde yer alan bir antik liman kentidir ve İzmir kent merkezine yaklaşık 60 km güneybatıdadır. Yerleşim, Isthmos denen küçük bir yarımadada kurulmuş ve orada büyümüştür. Kültür Portalı Teos'u on iki İon kentinden biri sayar ve esas geçim kaynağının deniz ticareti olduğunu, kentin biri büyük biri küçük iki limanı bulunduğunu yazar.

Konum ve kent düzeni

Yarımadanın ortasındaki Kocakır Tepe'de akropol yükselir. Akropolün kuzeyinde ve güneyinde birer liman vardır; kent akropol ile güney liman arasında genişlemiştir. Bu alanı çok iyi korunmuş bir Hellenistik sur kuşatır. Bakanlığın Türkçe sayfası sur uzunluğunu yaklaşık 6 km, İngilizce sayfası ise yaklaşık 3,7 km olarak verir; ikisi de bölümü yerel kireçtaşından, izodomik örgüyle yapılmış, yaklaşık 4 m kalınlığında bir duvar olarak anlatır. Akropolün kuzeybatısındaki sırtlar Geometrik ve Arkaik dönemlere, güney ve güneybatıdaki sırtlar ise Hellenistik ve Roma nekropolüne ayrılmıştı.

Tarihçe

Bakanlığın İngilizce sayfası, Strabon ve Pausanias'a dayanarak kenti Athamas'ın kurduğunu, ozan Anakreon'un ise Athamantis dediğini yazar; araştırma ve kazılar yerleşimin M.Ö. 1000 dolaylarına uzandığını gösterir. Kültür Portalı bazı tarihçilere göre kuruluşu M.Ö. 1050-1000 arasına koyar ve kurucuyu Dionysos'un oğlu Athamas olarak bildirir.

Herodotos'a göre Pers komutanı Harpagos kenti ele geçirdikten sonra Teos halkının tamamı M.Ö. 543'te kenti bırakıp Trakya'da Nestos Deltası'nda Abdera'yı kurdu. Kent M.Ö. 334'te Büyük İskender tarafından yeniden özgürleştirildi, M.Ö. 281'de Seleukos Krallığı'na girdi; Dionysos Tapınağı'na tanınan ayrıcalıklar sayesinde önemini korudu. I. Attalos döneminde (M.Ö. 241-197) Pergamon'a bağlandı, III. Attalos'un vasiyetiyle Roma'ya geçerek Asya Eyaleti içinde kaldı.

Öne çıkan yapılar

Dionysos Tapınağı ve sanatçılar birliği

Bakanlığa göre Vitruvius tapınağın mimarını Hermogenes olarak bildirir; yapı İon düzeninde, üç bölümlü ve 6x11 sütunludur. Kültür Portalı tapınağı M.Ö. 2. yüzyıl başına, Prieneli Hermogenes'e bağlar, Anadolu'daki en büyük Dionysos tapınağı sayar ve Roma döneminde sık onarılmasına rağmen depremlerden ağır zarar gördüğünü ekler. Dionysos kültünün önemi nedeniyle İonia ve Hellespontos Dionysos Sanatçıları Birliği Teos'ta kuruldu; Bakanlık bunu M.Ö. 3. yüzyılın ikinci yarısına, Kültür Portalı yüzyılın sonuna doğru yerleştirir. Birlik sonradan Efes, Myonnesos ve Lebedos'a gönderildi.

Tiyatro, bouleuterion ve gymnasium

Akropolün güneydoğusundaki tiyatro Yunan tiyatro geleneğine göre yapılmıştır; alt ve üst cavea oturma sıralarında Roma dönemi özellikleri görülür. Yarım daire planlı bouleuterionun 16 oturma sırası vardır ve cavea dört kerkis ile bölünmüştür. Kültür Portalı, yazıtlardan gymnasiumun üç sınıflı olduğunun, iki spor ve bir müzik öğretmeninin görev yaptığının anlaşıldığını yazar.

Limanlar

Güney limanın iskelesi iyi korunmuştur. Limanın doğu ucunda, dalgakıran yapısının yanında çift apsisli bir kilise yer alır.

Kazı çalışmaları

Kültür Portalı, Teos'taki ilk arkeolojik araştırmaların 1764-1765'te yapıldığını, 2010'dan itibaren yeniden başlayan kazı, belgeleme ve restorasyonun Ankara Üniversitesi tarafından yürütüldüğünü belirtir. Kazı başkanı Musa Kadıoğlu'nun 42. Kazı Sonuçları Toplantısı'nda sunduğu rapora göre 2021 sezonu 23 Mart-17 Aralık arasında yaklaşık dokuz ay sürdü; kazı 2019'da Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün yıl boyu sürecek ilk 20 kazısı arasına alınmıştı. O sezonun çalışmaları ağırlıkla Dionysos Kutsal Alanı, agora, Roma ve Augustus Tapınağı, bouleuterion ve batı sur kapıları çevresinde toplandı.

Bouleuterion kazısında yaklaşık 15 m'lik bir bölümü açılan, batıda 4,05 m genişliğinde bir cadde bulundu. Aynı yıl, son on yılın bulgularını özetleyen ve kazı başkanının editörlüğünü yaptığı Teos monografisi Türkçe ve İngilizce yayımlandı. Kazıdan çıkan eserler İzmir Arkeoloji Müzesi'nde sergilenir.

Ziyaret

Bakanlığın Türkçe sayfası T.C. vatandaşları için Müzekart'ın geçerli olduğunu belirtir. Saat ve ücret bilgisi için resmî sayfaya bakın.