Yıldız Sarayı

Yıldız Tepesi'nin yamacında, Boğaz'a ve Marmara'ya bakan ağaçlıklı bir arazide yaklaşık 500.000 metrekarelik bir saray alanı uzanır. Köşkleri, bahçeleri, tiyatrosu ve çini fabrikasıyla küçük bir kenti andıran Yıldız Sarayı, Osmanlı'nın İstanbul'da yaptırdığı son büyük saraydır. Tek bir anıtsal bina yerine, avlular çevresine dağılmış köşklerden oluşan geleneksel saray düzenini sürdürür.

Tarihçe

Alan, 16. yüzyıldan itibaren padişahların av sahası olarak kullanılan bir koruluktu. Buradaki ilk köşk III. Selim zamanında annesi Mihrişah Sultan için yapıldı; babası III. Mustafa adına rokoko üslubunda bir çeşme de bu dönemden kalır. Sultan Abdülaziz yazları burada oturdu, 1866'da Balyan ailesine Büyük Mabeyn Köşkü'nü (mabeyn, padişahın resmî işlerini yürüttüğü bölüm) yaptırdı. Çit Kasrı, Malta Köşkü ve Çadır Köşkü de onun devrinde eklendi.

Saray asıl kimliğini II. Abdülhamid'le kazandı. Sultan 1876'dan sonra yönetimi Dolmabahçe'den Yıldız'a taşıdı ve saltanatı boyunca, yani 33 yıl burada kaldı. Alan bu dönemde padişahın özel yaşam bölümlerinin yanı sıra memurlara ayrılan binaları, tamirhane ve marangozhane gibi atölyeleri, tiyatro, müze ve kütüphaneyi içeren bir komplekse dönüştü; çalışanlarla birlikte 12.000'e varan bir nüfusun burada yaşadığı düşünülür. Sultan, İtalyan mimar Raimondo d'Aronco'yu İstanbul'a çağırdı ve kompleksin yeni binalarını ona yaptırdı.

Abdülhamid'in tahttan indirilmesinden sonra yönetim yeniden Dolmabahçe'ye alındı, ama son dönem padişahları sarayı zaman zaman kullanmayı sürdürdü. VI. Mehmed, 15 Mayıs 1919'da Samsun'a hareket edecek Mustafa Kemal Paşa ile Küçük Mabeyn Köşkü'nde görüştü. Cumhuriyet'ten sonra binalar 1924'te Erkân-ı Harbiye Mektebi'ne, 1946'da Harp Akademileri'ne verildi; 1978'de Kültür ve Turizm Bakanlığı'na devredildi. Saray bugün Milli Saraylar Başkanlığı'na bağlıdır ve 2024'te müze olarak ziyarete açıldı.

Mimari

Yapılar tek bir üsluba bağlı değildir. Balyan ailesinin ve d'Aronco'nun tasarladığı köşklerde barok, neoklasik ve art nouveau (19. yüzyıl sonunda yaygınlaşan, kıvrımlı bitki biçimleriyle bilinen süsleme akımı) öğeler iç içe geçer. Küçük Mabeyin Köşkü tavan süslemeleri ve çiçek dallarını andıran art nouveau korkuluklarıyla bilinir. Şale Köşkü yan yana duran, farklı zamanlarda yapılmış üç bölümden oluşur: ilk bölüm 1880'de yapıldı, 1889'da Sarkis Balyan bir ek yaptı, 1898'de d'Aronco Tören Köşkü'nü ekledi; son iki bölüm Alman İmparatoru II. Wilhelm'in İstanbul ziyaretleri için düşünülmüştü. Sarkis Balyan'ın 1884-1886 arasında inşa ettiği Yıldız Camii'nde neogotik üslupla Osmanlı motifleri birleşir.

Sarayın bir diğer özelliği sanayi yapılarıdır. Yıldız Çini Fabrikası 1890'ların başında kuruldu; 1894 depreminden sonra d'Aronco tarafından, Fransa'daki Sèvres ve Limoges fabrikalarından getirilen teknolojiyle yeniden yapıldı. Kütüphane, kişisel fotoğraf albümleriyle de bilinir; bunların arasında 36.000 fotoğraflık koleksiyonlar vardır.

Bahçeler

Hasbahçe (padişahın özel bahçesi) yapay şelalelerle beslenen, doğal bir ırmağı andıran havuzuyla romantik ve doğal görünüşlü bir düzende kuruldu. Bahçeye imparatorluğun ve dış dünyanın çeşitli yerlerinden egzotik bitki, çiçek ve ağaçlar getirildi; tasarımda Alman, Fransız ve İtalyan uzmanlar da görev aldı. Yıldız Parkı adıyla bilinen dış bahçeden günümüze Çadır, Malta ve Şale köşkleri ulaşmıştır.

UNESCO aday listesinde

Yıldız Sarayı Kompleksi, 2015'te Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne eklendi; Dünya Mirası Listesi'nde yer almıyor. Aday dosyası, Avrupa üsluplarının yerel öğelerle uyarlanışını, geç dönem Osmanlı yönetim ve yaşamının tanıklığını ve geleneksel Osmanlı saray düzeninin son örneği olmasını öne çıkarıyor.

Ziyaret

Güncel ziyaret bilgisi için resmi sayfaya bakın. Dış bahçe Yıldız Parkı olarak halka açıktır.