Karatay Medresesi (Çini Eserler Müzesi)

Karatay Medresesi'nin avlusu kubbeyle örtülüdür, ama kubbenin tepesinde yaklaşık beş metre genişliğinde bir açıklık bırakılmıştır; içeri ışık ve hava oradan girer, altında kare bir havuz durur. Konya'da Alâeddin Tepesi'nin karşısında yer alan bu yapı Anadolu Selçuklu çini sanatının en güzel örneklerinden biridir ve bugün Çini Eserler Müzesi olarak kullanılır.

Tarihçe

Medrese, Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus döneminde, veziri Emir Celaleddin Karatay tarafından 1251-52'de yaptırıldı. Mimarının kim olduğu kesin değildir; Muhammed bin Havlan olabileceği ileri sürülür. Medrese Selçuklular döneminde hadis ve tefsir ilimlerinin okutulduğu bir okuldu. Osmanlı döneminde de kullanıldı, 19. yüzyılın sonlarında terk edildi. 1955'te Çini Eserler Müzesi olarak ziyarete açıldı.

Mimari

Yapı doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen bir alana oturur ve tek katlıdır. Medrese, odaların kubbeyle örtülü bir avluyu çevrelediği kapalı avlulu plan tipindedir. Girişin bulunduğu doğu cephesi kesme taştan, öteki duvarlar moloz taştan örülmüştür; duvarların üst bölümlerinde, kubbeye geçiş alanında ve tonozlarda tuğla kullanılmıştır. Gök ve beyaz mermerden yapılan taç kapı, geleneğin aksine duvarın tam ortasında değildir. Kitabeler, geometrik ve bitkisel motifler mermer üzerine kabartma olarak işlenmiştir. Kapıdan girilen avluda karşıda kemerle açılan geniş bir eyvan vardır. Eyvan, yani bir yüzü avluya açılan tonozlu salon, burada beşik tonozludur; yanındaki kubbeli hücre Celaleddin Karatay'ın türbesidir.

Bezemenin asıl gücü çinidedir. Eyvan ile avlu duvarlarının alt kısmı altıgen turkuaz çinilerle kaplıydı; kapı ve pencere alınlıklarında, duvarların üst bölümünde, kubbeye geçişi sağlayan üçgenlerde ve kubbede turkuaz, lacivert ve siyah çini mozaik hâlâ görülür. Mozaik, yazılar ile geometrik ve bitkisel motifler taşır. Kubbeye geçişi sağlayan üçgenlerde dört peygamberin (Muhammed, İsa, Musa, Davud) ve dört halifenin adları okunur. Eyvan kemerinde Besmele ile Ayetel Kürsi yer alır. Duvarlardaki çini mozaiğin büyük kısmı dökülmüştür. Kuzey ve güneydeki öğrenci hücreleri 1970'lerde yeniden yapılmıştır.

Müze koleksiyonu

Vitrinlerde Selçuklu'dan Osmanlı'ya, Beylikler çağı dahil, üç dönemin çini ve seramik örnekleri yer alır. Öne çıkan grup, Beyşehir Gölü kıyısındaki Kubad-Abad Sarayı çinileridir; bu çiniler haç, yarım haç, sekiz uçlu yıldız ve kare formundadır. Lüster ve sır altı tekniğiyle yapılmışlardır (lüster, madensi parlaklık veren bir sır tekniğidir). Alçı süslemeler, çini tabaklar, kandiller ve sırsız seramikler de vardır. Kubad-Abad'ı 1949'da Konya Müze Müdürü Zeki Oral buldu; ardından 1952, 1965-66 ve 1967'deki sondajlarla alan araştırıldı, 1980'den itibaren Prof. Dr. Rüçhan Arık'ın yönetiminde sistemli kazılar yapıldı.

UNESCO Geçici Liste

Karatay Medresesi, Konya, Kayseri, Erzurum, Sivas ve Kırşehir'deki öteki önemli Selçuklu medreseleriyle birlikte 2014'te Anadolu Selçuklu Medreseleri başlığı altında UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne alındı. Başvuru (ii) ve (iv) ölçütlerini kapsar. Dünya Mirası Listesi'nde yer almamaktadır.

Ziyaret

Saatler ve ücretler değişebilir; güncel bilgi için muze.gov.tr'deki sayfaya bakın. Müzekart T.C. vatandaşları için geçerlidir.