Mevlana Dergâhı

Konya'da Mevlana'nın yattığı yer, bir zamanlar Selçuklu sarayının gül bahçesiydi. Sultan Alaeddin Keykubad bu bahçeyi Mevlana'nın babası Bahaeddin Veled'e armağan etti; onun ölümü üzerine mezar da buraya açıldı. Bugün aynı arsada, Karatay ilçesinde, Yeşil Kubbe'nin çevresinde dergâh yapıları uzanır. Külliye müze olarak kullanılır ve Konya'nın en çok ziyaret edilen yerlerindendir.

Tarihçe

Bahaeddin Veled 1231'de vefat edince bugünkü yere gömüldü. Sevenleri mezarın üstüne türbe yaptırmak istedi, ancak Mevlana gök kubbeden daha güzel bir türbe olamayacağını söyleyerek buna izin vermedi. Mevlana 1273'te ölünce oğlu Sultan Veled türbe yapılmasını kabul etti. Kubbe-i Hadra yani Yeşil Kubbe adıyla anılan türbe, dört fil ayağı denen kalın ayak üzerinde 1274'te Tebrizli Mimar Bedreddin'e yaptırıldı.

Mevlana'nın ölümünden sonra yakın dostu Çelebi Hüsameddin tarikatın başına geçti, ardından büyük oğul Sultan Veled önder oldu. Bu dönemde Mevleviyye tarikatı örgütlendi ve Konya dışında kollar kurdu. Konya dergâhında çelebilik makamı oluştu; Mevlana'nın torunları postnişin yani dergâh şeyhi olarak tekkeyi yönetti. Tarikat Afyon, Kütahya, Muğla, İstanbul, Tokat ve Erzincan'a, giderek Balkanlar'dan Hicaz'a uzanan geniş bir coğrafyaya yayıldı.

Mimari ve yapılar

Dergâhın çekirdeği Mevlana'nın türbesidir. Sema törenlerinin yapıldığı semahane, mescit, dedegan (dedelerin) hücreleri, mutfak ve şadırvan ise 16. yüzyılda eklendi. Avluya Dervişan Kapısı'ndan girilir; kuzey ve batı yanında derviş hücreleri sıralanır, güney ucunda Hamuşan yani Susmuşlar Kapısı mezarlığa açılır. Avlunun doğusunda semahane ve mescidin yanı sıra Mevlana ile ailesinin mezarlarının bulunduğu ana bina yer alır. Yavuz Sultan Selim'in 1512'de yaptırdığı kapalı şadırvan ile Şeb-i Arus havuzu da avludadır. Bahçe kısımları da sayılınca müze alanı 18 bin metrekareyi bulur.

Koleksiyon

Mevlana'nın sandukası 1274 tarihlidir ve fırınlanmış ceviz ağacından yapılmıştır; yüzeyinde geometrik ve bitkisel süslerin yanında Mesnevi ile Divan-ı Kebir'den seçilmiş beyitler şerit hâlinde dolaşır. Mezar örtüsü olan pûşîde Sultan II. Abdülhamid'in 1895 tarihli armağanıydı, yıpranınca 2021'de yenilendi. Mesnevi'nin kadim nüsha sayılan, altı cildi tek ciltte toplayan yazması 1278 tarihlidir. İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han'ın 1327'de gönderdiği gümüş ve altın kakmalı bronz Nisan Tası da sergilenir. Müzedeki İhtisas Kütüphanesi 1854'te kuruldu ve dört binden fazla el yazması barındırır. Sekiz telli keman ve kürre de sergilenen eserler arasındadır.

Müzeye dönüşüm

Cumhuriyet'ten sonra tekke ve zaviyeler 1925'te kapatıldı, Mevlana Dergâhı da bu kapsamda kapandı. Türk ve İslam kültüründeki önemi nedeniyle korunan yapı, 1926'da Konya Asar-ı Atika Müzesi adıyla ziyarete açıldı; 1954'te yeniden düzenlenerek bugünkü adını aldı. UNESCO 2007'yi Mevlana Yılı ilan etti; 2023 ise vuslatının 750. yıl dönümü nedeniyle Türkiye'de Mevlana Yılı sayıldı.

Ziyaret

Saat ve ücret bilgileri değişebilir; güncel ayrıntılar için resmi sayfaya bakın. Mevlana'nın ölüm yıl dönümü etrafında Aralık'ta Konya'da anma törenleri düzenlenir.