Sinop Tarihi Cezaevi

Üç yanı denizle çevrili Sinop Kalesi'nin duvarları arasında, kesme taştan yapılmış U planlı bir bina durur. Bir zamanlar Anadolu'nun Alkatraz'ı diye anılan bu yapı, 28 koğuşuyla yıllarca yazarların, siyasi mahkûmların ve sıradan suçluların yurdu oldu; bugün müze olarak dolaşılıyor. Sabahattin Ali'nin burada yattığı bilinir.

Tarihçe

Yapının oturduğu Sinop Kalesi, arkeolojik verilere göre Hellenistik dönemde kuruldu. Roma ve Bizans döneminde de kullanılan kale, Selçuklu çağında yeni bir bölüm kazandı: Sinop 1214'te Anadolu Selçuklularının eline geçince Sultan İzzeddin Keykavus kaleye bir iç kale yaptırdı. Bu iç kale batı surlarına paralel, kuzey-güney yönünde uzanır; surlar örülürken Hellenistik, Roma ve Bizans yapılarından kalan sütun, sütun başlığı ve kitabe gibi parçalar devşirme malzeme olarak kullanıldı. İç kale yıllarca tersane olarak çalıştı; güney surunda tersaneden kalma, sonradan kapatılmış iki büyük kemer hâlâ seçilebilir.

İç kalenin burçları 1560'tan sonra zindan olarak da kullanılmaya başladı. Gezgin Evliya Çelebi bu zindanı korku verici bir yer olarak anlatır. Bugünkü cezaevi binası ise çok daha geç, 1880'lerde, dönemin Sinop mutasarrıfı (Osmanlı'da sancak yöneticisi) Veysel Paşa'nın girişimiyle yapıldı ve iç kale resmen cezaevine dönüştü. 1939'da kuzeyine çocuklar için ayrı bir ıslahevi eklendi. Cezaevi 1970'lerde bir isyanın ardından çıkan yangında zarar gördü. 1990'lar boyunca boşaltılan yapı, yüzyıl dönerken Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından müzeye çevrildi.

Mimari

İç kale 11 burçla desteklenir. Denize bakan güney surunun yüksekliği 18, burçların yüksekliği 22 metredir. Cezaevi binası kuzey-güney doğrultulu, kesme taştan ve U planlıdır; yüksek avlu duvarlarıyla ayrılmış üç bölümden oluşur. Kuzeydeki ve ortadaki bölüm iki katlı, güneydeki bölüm ise zemin kat üzerinde iki kattır. Toplam 28 koğuş vardır. Binanın güneydoğusunda cezaevi ile aynı dönemde yapılmış bir hamam, doğu surlarına bitişik olarak da iş atölyeleri bulunur.

Cezaevinin tanınmasında burada kalan isimlerin payı büyüktür. Sabahattin Ali'nin yanı sıra Refik Halit Karay, Zekeriya Sertel, Burhan Felek ve Eşber Yağmurdereli de Sinop'ta hapis yattı; yapı birçok şiire ve şarkıya konu oldu.

Ziyaret

Tarihî cezaevi Sinop kent merkezinde, Kaleyazısı Mahallesi'ndedir ve şehir içi ulaşımla ya da yürüyerek varılabilir. Güncel ziyaret bilgisi için resmi sayfaya bakın. Müzekart T.C. vatandaşları için geçerlidir. Yakında Sinop Müzesi ve Arslantorunlar Etnografya Müzesi bulunur.