Arsameia

Arsameia, Nymphaios Arsameiası olarak da anılan antik kenttir ve Adıyaman'ın Kahta ilçesine 26 km uzaklıktadır. Bakanlık sayfası burayı, dünya mirasına önemli eserler kazandıran Kommagene Krallığı'nın yazlık başkenti ve yönetim merkezi olarak tanıtır. Kral I. Antiochos'un kitabelerine dayanan Kültür Portalı'na göre kent MÖ 2. yüzyılın başlarında, Kommagene hanedanının atası Arsames eliyle, Kahta Çayı'nın doğu yakasında ve eski Kahta Kalesi ile karşılıklı bir konumda kurulmuştur.

Tarihçe ve araştırma

Sitenin bugün görülen eserlerinin büyük bölümü I. Antiochos'un yaptırdığı yapılardır. Bakanlık sayfası, Kommagene krallarının Doğu ve Batı kültürünü bir araya getirme çabasını, Grek-Pers sentezi fikrinin Arsameia'da somutlaştığını vurgular. Alman arkeolog F. K. Dörner'in TAED'de yer alan yazısı, buranın bilim dünyasına nasıl girdiğini anlatır: 1951'de Eski Kahta çevresinden geçerken Eski Kale'nin güney yamacında bulunmuş bir kabartma parçasını duymuş, yamaçta yarı gömülü bir kaya yüzeyinde Yunanca harfleri fark etmiştir. Yazı, I. Antiochos'un babası Mithridates Kallinikos'un anıt mezar ve kült alanıyla ilgili bir kutsal yasa içeriyordu; aynı kitabe kentin Arsames tarafından kurulduğunu ve bir sur halkasıyla donatıldığını da söylüyordu. Dörner'e göre ırmağın antik adı da kitabeden öğrenilen Nymphaios'tur.

Dörner, Türk hükümetinden aldığı izinle Eski Kale'de kazıya başlamış; çalışmalar 1953'te yürürlüğe girmiş, mimar olarak Theresa Goell katılmıştır. Ekip önce beş sütunlu büyük kaya kitabesini temizlemiş, kitabeden 2,40 m uzakta, yüzü aşağı bakan, 3,30 m yüksekliğinde bir kabartma levha bulmuştur; levhada Herakles ile tanrılaştırılmış bir Kommagene kralı karşılaşma sahnesinde görülür.

Öne çıkan yapılar ve eserler

Bakanlık ve Kültür Portalı, Anadolu'da bugüne dek bulunmuş, çağının en uzun Grekçe kitabesinin Arsameia'da olduğunu yazar. Kitabede kentin kuruluşu, I. Antiochos'un buradaki inşa faaliyetleri, krallığın kanunları ve soyu, mimari yapılar, kabartmalar, dinsel yapılar ve ayinlerde uyulacak kurallar anlatılır. Kitabenin üst tarafında Antiochos ile Herakles'in tokalaşma steli durur.

Kitabenin hemen altında, yüksek eğimle aşağı inen basamaklı bir tünel başlar. Kültür Portalı'na göre yaklaşık 158 m, Bakanlığa göre 158,1 m uzunluğundaki bu kaya tünelinin amacı anlaşılamamıştır. Dörner'in yazısı tünel girişinin kitabenin üçüncü sütununun altında bulunduğunu belirtir ve kralın mezarının büyük olasılıkla kayanın derinliğinde olduğunu düşünür.

Tepedeki yazlık sarayın kalıntıları ile I. Antiochos'un babası I. Mithridates Kallinikos için yaptırdığı anıt mezar ve mezar tapınağı platformdadır. Güneydeki tören yolunda Mithridates'in kabartma steli yer alır; Bakanlık sayfası bu yoldaki kabartmaların tanrı ve kralları tokalaşırken gösterdiğini, Antiochos, Herakles ve Mithridates Kallinikos'un yanı sıra Pers kültürüne ait sahnelerin de bulunduğunu yazar.

Ziyaret

Kültür Portalı'na göre Arsameia, Kahta-Nemrut yolunun 60. km'sindedir; ulaşım özel araçla ya da turlarla sağlanır. Açılış saatleri ve ücretler için resmî sayfaya bakın.