Euromos

Euromos, Muğla'nın Milas ilçesi sınırlarında, Kızılbayır Tepesi'nin yamacına kurulmuş bir Karia kentidir. Bakanlığın Türkçe sayfası yerin Milas'a 12 km uzakta, İzmir–Bodrum karayolu üzerinde olduğunu yazar; Kültür Portalı mesafeyi 10 km olarak verir. Bakanlığın İngilizce sayfası kenti Selimiye Mahallesi sınırlarına yerleştirir ve doğu yamaçlarında durduğunu ekler. Bakanlığa göre Euromos, Antik Çağ'da bölgede Mylasa'nın ardından gelen en önemli kentti.

Adı ve eski adları

Pleiades kaydı kenti Europos, Euromos ve Philippoi adlarıyla birlikte listeler; Hyromos, Kyromos ve Eurome biçimleri de kayıtlıdır. Bakanlığın Türkçe sayfası kentin M.Ö. 5. yüzyıldan daha eski dönemlerde Kyramos ya da Hyramos adıyla göründüğünü, Plinius'un ise Eurome dediğini söyler. İngilizce sayfa ise bu iki biçimin ilk kez M.Ö. 5. yüzyılda belgelendiğini yazar. Euromos adının anlamı için kaynaklar küçük bir ayrım yapar: Kültür Portalı 'güçlü', Bakanlığın İngilizce sayfası 'güzel ve güçlü' karşılığını verir. İkisi de adın Karia satrapı Maussollos'un Hellenleştirme siyaseti sırasında kullanıma girmiş olabileceğini düşünür.

Tarihçe

Bakanlığın Türkçe sayfasına göre ele geçen mimari parçalar ve seramikler Euromos'un M.Ö. 6. yüzyılda da var olduğunu gösterir. M.Ö. 5. yüzyılda kent Attika-Delos Deniz Birliği üyesiydi ve birliğe vergi ödüyordu. Büyük İskender'in fethinden sonra bir süre Makedonya, Mısır ve Suriye krallarının denetiminde kaldı; İngilizce sayfa, M.Ö. 201-196 arasında Makedonya Kralı V. Philippos'un yönetimine geçtiğini ve Philippoi adını aldığını belirtir. M.Ö. 188 tarihli Apameia Antlaşması ile kent, Karia'nın geri kalanıyla birlikte Roma'ya bırakıldı. Roma İmparatorluk Dönemi'nde gelişip bağımsız bir kent oldu, Bizans Döneminde ise Mylasa piskoposluğuna bağlı biçimde varlığını sürdürdü.

Kültür Portalı, bir yazıta dayanarak Euromos ile kuzey komşusu Herakleia arasında çıkan bir anlaşmazlığı da anlatır: Herakleialılar Euromos topraklarında yağma yapıp kutsal ve özel malları götürmüş, mağdur bir Euromoslu Mylasa yetkililerine başvurmuş, Mylasa'nın Herakleia'ya yolladığı elçi sorunu çözmüştür.

Öne çıkan yapılar

Zeus Lepsynos Tapınağı

Bakanlığın Türkçe sayfasına göre kentten günümüze ulaşan en etkileyici yapı M.S. 2. yüzyıla ait tapınaktır. İngilizce sayfa tapınağın Korinth düzeninde olduğunu ve kentin dışında kaldığını yazar. Kültür Portalı ön cephede 6, yan cephelerde 9 sütun bulunduğunu söyler ve yapıyı Asya'nın en iyi korunmuş birkaç tapınağı arasında anar. Kuzey kenardaki üç sütunun ve güneybatı köşesindeki sütunun yivsiz kalması, süsleme işinin bitirilmediğini düşündürür. Kuzey ve batıya bakan sütunların çoğunda adak yazıtlı levhalar vardır; Portala göre beşini Menekrates adlı fizikçi memur kızı Tryphania ile birlikte, yedisini Leo Quintos adlı başka bir kamu görevlisi sunmuştur. Bakanlığın İngilizce sayfası cella duvarındaki labrys (çift başlı balta) kabartmasının çevresindeki kulak figürlerine dikkat çeker ve bunları 'tanrı seni duyar' anlamında yorumlar.

Tiyatro, agora ve surlar

İngilizce Bakanlık sayfası tiyatroyu M.Ö. 3. yüzyıl ortasına tarihler, tipik bir Hellen yapısı sayar ve yaklaşık 2000 kişilik kapasite verir. Kültür Portalı yapının büyük ama kötü durumda olduğunu, ovanın hemen üstündeki yamaçta bir girintiye oturduğunu, görünen beş oturma sırasının kuzey bölümünün iyi korunduğunu yazar. Düz zeminde kurulu agoranın çevresindeki stoadan birkaç sütun ayaktadır; daha batıda ikinci bir stoa bulunur ve bu stoanın bir sütunundaki uzun yazıt Kallisthenes'in kente yaptığı parasal yardımı ve İasos'la ittifakı anlatır. Bakanlığa göre düzgün kesme taşla örülen sur duvarları ve savunma sistemine ait bastionlar kısmen ayaktadır. Türkçe sayfa hamamı ve nekropolü de görülebilen yapılar arasında sayar.

Kazı çalışmaları

Kültür Portalı'na göre Zeus Tapınağı ve çevresinde 1970'lerde Prof. Dr. Ümit Serdaroğlu kazı ve restorasyon çalışması yürüttü; bu çalışmalar sonraki yıllarda yarım kaldı.

Ziyaret

Bakanlığın Türkçe sayfası Euromos için Müzekart'ın geçerli olduğunu belirtir. Çalışma saatleri ve giriş koşulları değişebildiğinden güncel bilgi için resmi sayfaya bakın. Bakanlık sayfası yakındaki yerler olarak Beçin Kalesi, Damlıboğaz, Herakleia, Iassos ve Labraunda örenyerlerini anar.