Kanlıdivane (Kanytella)

Kanlıdivane, antik adıyla Kanytella (akademik yazında Kanytellis), Dağlık Kilikia sınırları içinde, Mersin'in yaklaşık 50 km, Erdemli'nin yaklaşık 13 km batısında yer alır. Bakanlık sayfasına göre yerleşim, Erdemli'ye bağlı Ayaş Beldesi sınırlarında, Yemişkumu semtinden kuzeye ayrılan üç kilometrelik bir yoldan erişilen, merkezindeki büyük çöküntünün çevresinde kurulmuştur. Bu çöküntüye Kanlıdivane Obruğu denir.

Obruk ve yerleşimin kuruluşu

Bakanlık ve Kültür Portalı sayfaları obruğu, uzun ekseni 142 m, kısa ekseni 95 m, derinliği 50 m, çevresi 413 m ve alanı yaklaşık 12.000 m² olan doğal bir çukur olarak tanımlar; Kültür Portalı bunun tavanın çökmesiyle oluştuğunu yazar. Bakanlığın Türkçe sayfası onu bölgedeki en büyük obruklardan biri sayar.

Yerleşimin başlangıcı konusunda iki Bakanlık sayfası farklı rakam verir. İngilizce sayfa ile Kültür Portalı iskânın Helenistik dönemde, M.Ö. 3. yüzyılda başladığını, Türkçe sayfa ise ilk verilere göre M.Ö. 2. yüzyıldan itibaren olduğunu yazar; hepsi kesintisiz iskânın M.S. 7. yüzyılda Geç Antik dönemin sonuna kadar sürdüğünde birleşir. Poligonal örgülü bir sur duvarının saptanması, Helenistik dönemde burada bir kale yerleşiminin bulunduğunu gösterir. Türkmen grupları ise bu çevreye 15. yüzyıldan sonra yerleşmeye başladı.

Adın kökeni

Bakanlık ve Kültür Portalı, Kanlıdivane adının, kentin kurulduğu kayalığın kırmızı rengini anlatan kanlı sözcüğü ile bölgede toplanan Türkmen aşiretlerinin divan toplantılarını burada yapmasından gelen divan sözcüğünün birleşmesiyle oluştuğunun düşünüldüğünü yazar. Halk arasında dolaşan bir anlatıya göre ise suçlular obruğa atılıp aslanlara parçalatılır, çevre kana bulanırdı.

Öne çıkan yapılar

Helenistik kule

Kanlıdivane'nin tek Helenistik dönem yapısı, obruğun güneybatı kenarındaki dikdörtgen planlı, üç odalı kuledir. Güneybatı köşesindeki yazılar, kuleyi M.Ö. 3. yüzyılın sonu ile 2. yüzyılın başı arasında rahip kral Teukros'un (babası Tarkyaris) Zeus Olbios için inşa ettirdiğini gösterir.

Kabartmalar

Obruğun güney duvarında yan yana ayakta duran üç figürün ve daha yüksek bir kaide üzerinde oturan bir kadınla bir erkeğin yer aldığı aile kabartması M.S. 1. yüzyıla tarihlenir. Altındaki yazı, Hermias'ın babası Armaronzas'ın eşinin ve çocuklarının heykellerini diktirdiğini bildirir ve kabartmaları bozan kişiye Zeus'a bin drahmi ceza öder hükmünü koyar. Kuzey cephedeki kabartmada bir asker sağ elinde mızrak, sol elinde kılıç tutar; yanındaki yazıta göre adı Trogomon'dur ve yazıt askerin annesinin eseridir. Obruğun yaklaşık 1 km güneybatısındaki Çanakçı kaya mezarlarında mezar sahiplerinin kabartma tasvirleri vardır; chitonunu başının üzerinden kavrayarak yas tutan kadın kabartması M.Ö. 1. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arasına tarihlenir.

Anıt mezarlar

Aba'nın Mezarı, Kanytella'daki anıt mezarların en gösterişlisidir; Roma tapınak tipinde, alçak bir podyum üzerinde yapılmıştır ve ön cephesinde tonozlu bir giriş bulunur. Kapı yazıtına göre Aba adlı bir kadın onu kendisi ve eşi Arios adına yaptırmıştır; Bakanlığın İngilizce sayfası yazıt ve öbür mezarlara dayanarak M.S. 2. yüzyıla tarihler. Kültür Portalı'nın Ayak Mezar Anıtı dediği yapı yaklaşık 4,12 x 4,22 m ölçülerinde ve 3,5 m yüksekliktedir; ana kayadan oluşan bir podyumla yükseltilmiş, tonozlu cellası olan bu mezarın önünde üç sütunlu bir cephe ve üçgen alınlık bulunur. Portal, tasarımının mimarlık tarihi açısından benzersiz olduğunu ve yapının M.S. 3. yüzyılın ikinci çeyreğine tarihlendiğini yazar.

Kiliseler

Bakanlık ve Kültür Portalı, obruğun çevresinde dört önemli kilise bulunduğunu; bugün yalnızca apsisi görülebilen beşinci bir kilisenin ve son araştırmalarda saptanan bir şapelin varlığının da bilindiğini yazar. Ceylan'ın 2006 yüzey araştırmasına dayanan makalesi ise beş kilise sayar ve hepsini geniş, üç nefli bazilikalar olarak tanımlar. Kültür Portalı'na göre kiliseler Suriye'deki Erken Hristiyanlık-Bizans yapılarının özelliklerini taşır; galerileri ve bezemeli sütun başlıkları onları 5. yüzyıl sonu ile 6. yüzyıl başına ait Kilikia ve Isauria yapıları arasına yerleştirir. Kiliselerin ihtiyaçtan değil, ekonomik refahın göstergesi olarak yapıldığı kabul edilir.

Geç Antik dönem köyü

Ceylan'ın 2006 araştırmasından çıkardığı tabloya göre Kanytellis'in dar sokakları topografyaya uyar ve ana bir caddenin çevresinde toplanır. Eğimli arazi teraslanmış, aralarda halka açık sarnıçlı küçük meydanlar bırakılmıştır. Beş kilisenin yanında birkaç katlı, sıra sıra dükkânlardan oluşan bir çarşı yapısı, özenle inşa edilmiş geniş evler ve zeytinyağı ya da şarap presleri bulunur. Makale topluluğu zengin ve iyi örgütlenmiş, çoğunlukla özgür çiftçilerden, az sayıda esnaf ve zanaatkârdan oluşan bir yerleşim olarak değerlendirir ve şarap ile zeytinyağı ticaretinden yararlanan Kanytellis'in 5. ve 6. yüzyıllarda geliştiğini söyler. İdari merkezi Elaiussa Sebaste'ye yaklaşık 10 km mesafedir. Bakanlık sayfası, bitki temizliği sonrası açığa çıkan mekanların çoğunun zeytin işleme atölyesi olduğunu, çok sayıda sarnıç bulunduğunu, kentin Akkale Antik Limanı ile bağlantılı olduğunu ve III numaralı kilisenin batısında kesme taş döşeli bir Roma yolunun izlenebilir hale geldiğini ekler.

Ziyaret

Güncel ziyaret bilgileri için Bakanlığın resmî sayfasına bakın. Sayfa, T.C. vatandaşları için Müzekart'ın geçerli olduğunu belirtir.