Kastabala

Kastabala, Kilikya Bölgesi'nin önemli kentlerinden biridir ve Ceyhan (Pyramos) Nehri yakınında küçük bir ovaya hâkim konumdadır. Kültür Portalı yerin Osmaniye'nin yaklaşık 12 km kuzey-kuzeybatısında, Cevdetiye–Karatepe yolu üzerinde, Kesmeburun, Bahçe ve Kazmaca köyleri arasında olduğunu yazar. Pleiades kaydında kent Hierapolis, Kastabala ve Castabala adlarıyla geçer. Her iki kaynağa göre kentin toprakları güneyde Ceyhan, kuzeyde Karatepe ve batıda Kırmıtlı dolaylarıyla çevrili verimli ovaya yayılıyordu.

Tarihçe

Bakanlığa göre Kastabala'daki ilk yerleşim Neolitik Dönem'e kadar iner, ancak bugün görülen yapılar Roma Dönemi'ne aittir. Kültür Portalı, kazılarda Geç Neolitik-erken Kalkolitik, M.Ö. 5. yüzyıl, M.Ö. 1-M.S. 1. yüzyıl, M.S. 2. yüzyıl, M.S. 4-6. ve 13-15. yüzyıllara tarihlenen buluntuların ele geçtiğini, bunların kentin bilinen geçmişini değiştirdiğini söyler. Bakanlık, kentin ilk kez Seleukos Kralı IV. Antiochos Epiphanes döneminde basılan sikkelerde Hierapolis adıyla göründüğünü belirtir; IV. Antiochos kente, yerleşimde uzun süre tapınılan Tanrıça Artemis Perasia nedeniyle kutsal şehir anlamına gelen bu adı vermiştir. Kastabala, antik kaynaklarda anılan Artemis Perasia'nın kült merkezidir.

Surlar konusunda iki kaynak ayrışır: Bakanlık sayfası kentin M.S. 4. yüzyılda yapılmış bir surla çevrili olduğunu söyler; Kültür Portalı ise kentin M.S. 2. yüzyılda surlu olmadığını, ilk savunma sisteminin 4. yüzyıl sonlarında kurulduğunun düşünüldüğünü yazar. Portala göre kamu yapılarının ilk evresi Severuslar Dönemi'ne aittir; Bakanlık sütunlu cadde, tiyatro, hamam ve su kemerlerini Antoninler ve Severuslar dönemine, M.S. 2.-3. yüzyıllara tarihler.

Kent planı

Kültür Portalı'na göre kent yamaca oturan ızgara planlıdır; sütunlu cadde yerleşmenin ana eksenini belirler, eğimli zemin duvar ve tonozlarla düz teraslara dönüştürülmüştür. Tiyatro, hamam, dükkânlar ve kuzey ile güney kiliseler bu plana uygun parsellerde yer alır. Kalenin kuzeydoğu eteğinde kayaya açılmış bir geçit, batı ve doğu konut alanlarını birbirine bağlar. Kent çevresindeki kayalık yamaçlarda çok sayıda mezar vardır.

Öne çıkan yapılar

Kuzey Sütunlu Cadde

Bakanlık sayfasına göre cadde M.S. 2. yüzyılda vadinin kuzey yamacında, arazinin eğimine uyarlanarak batı-doğu yönünde yapılmıştır. Son kazılar caddenin iki yanında sütunlu galeriler, sütunların arkasında da yamaca göre sıralanmış dükkânlar bulunduğunu göstermiştir. Galeriler ve dükkânlar, 2. yüzyıl ile 12-13. yüzyıl arasında çeşitli çağlarda onarım görmüş; 5. yüzyılda dükkân sıralarının yerine inşa edilen konutların bir kısmı da caddeye açılan dükkânlar içermiştir.

Tiyatro

Tiyatro kuzey sütunlu caddenin güneyinde, tonozlu kompleksin doğusunda ve büyük hamamın kuzeyindedir. Yamaca oturan yapı büyük ölçüde sağlam kalmıştır; yıkılan üst cavea tonoz ve kemerlere dayanıyor olmalıdır. Diazoma geçişinden dışarı açılan iki vomitoriumdan doğudaki sağlamdır. Sahne binası iki aedicula ve iki dikdörtgen podyumdan oluşur; arşitrav friz blokları maskelerle, alınlık inci dizisi, yumurta dizisi ve anthemion kuşağıyla bezelidir. Bir friz bloğunun dar yüzünde boynuzlu Pan kabartması bulunur; Bakanlığa göre Pan ile Satyr, antik tiyatroda trajedi ve komedinin simgesidir. Bakanlık tiyatroyu yaklaşık M.S. 2. yüzyıla, Geç Hadrianus ve Antoninler dönemine tarihler. Sütun başlıkları Korinth düzenindedir ve ağır hasar görmüştür.

Kuzey Kilise ve Bodrum Kalesi

Kentte Kuzey ve Güney Kilise adlı iki kilise vardır. Vadinin kuzeyinde M.S. 5. yüzyılda yapılan Kuzey Kilise üç nefli, çokgen apsisli bir bazilikadır ve inşasında kentteki Roma yapılarından devşirilen mimari parçalar kullanılmıştır. Bodrum Kalesi, ovaya hâkim kayalık bir tepede, tamamen yerel taşla 13. yüzyılda yapılmıştır; Bakanlığa göre Haçlı seferlerine karşı savunma için kurulmuş, köşeleri yarım yuvarlak kulelerle güçlendirilmiş, dört burcu, bir gözetleme kulesi ve içinde su sarnıcı vardır.

Kazı çalışmaları

Kaynaklar kazının başlangıcı ve başkanı konusunda farklı bilgi verir. Bakanlık sayfası, 2021'den beri Doç. Dr. Faris Demir'in başkanlığında, Bakanlık ile Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi adına ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün izniyle kazı yürütüldüğünü yazar. Kültür Portalı ise kazıların 2009'da başladığını ve Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden Prof. Dr. Turgut Hacı Zeyrek başkanlığında sürdüğünü belirtir; bu sayfa 2021'de güncellenmiştir.

Ziyaret

Kültür Portalı, asfalt yolla kolay ulaşıldığını; Bahçe, Kesmeburun veya Karatepe köylerine giden dolmuşların da kullanılabileceğini yazar. Çalışma saatleri ve giriş koşulları için resmi sayfaya bakın.