Metropolis

Metropolis, İzmir'in Torbalı ilçesinde Yeniköy ile Özbey köyleri arasında, sırtını Gallesion Dağı'na dayamış bir antik kenttir. Kültür Portalı yeri İzmir'in yaklaşık 45 km doğusunda, Torbalı'nın ilk yerleşim alanı olarak tanıtır. Kentin adı, Bakanlığa göre dağa adını veren ana tanrıça Meter Gallesia'dan gelir; portal ise adın Ana Tanrıça Kenti anlamına geldiğini yazar.

Tarihçe

Bakanlık sayfası, çevredeki ilk yerleşim izlerinin Neolitik Çağ'a, Tepeköy, Dedecik ve Kuşçuburun'a kadar gittiğini; akropolde yapılan kazı ve sondajların M.Ö. 3000'lerden beri iskân edildiğini gösterdiğini yazar. Bir akademik makale de Geç Tunç Çağı'ndan Arkaik Döneme uzanan bazı erken buluntulardan söz eder. Kültür Portalı ise kentin M.Ö. 3. yüzyılda Seleukos Krallığı zamanında Lysimakhos'un adamlarınca kurulduğunu belirtir. Bu iki anlatım birbirinden farklıdır: biri yerleşimi çok erken tarihlere indirir, öteki kentleşmeyi Hellenistik çağa bağlar.

Kültür Portalı Hellenistik dönemde (M.Ö. 1-2. yüzyıl) kentin büyük sur duvarlarıyla çevrildiğini, Ares adına bir tapınak, stoa ve tiyatro gibi anıtsal yapıların kurulduğunu yazar. Roma İmparatorluk Çağı'nda yerleşim yamaçlardan aşağıya doğru gelişmiş; bir atrium, bir Roma evi ile Zeus ve On İki Tanrı adına tapınaklar bu çağdan kalmıştır. Metropolis Geç Antik Çağ'da piskoposluk merkezine dönüşmüş, savaşlar yüzünden küçülmeye başlayınca surlar daralmış ve kent kale ile akropol çevresine sıkışmıştır. Bakanlık sayfası, 14. yüzyıldan itibaren bölgenin Aydınoğulları Beyliği'ne geçtiğini, Metropolis'in eski konumunda daha fazla yaşayamadığını ve Torbalı'ya taşındığını söyler.

Öne çıkan yapılar

Tiyatro

Tiyatro doğal bir yamaca oturur. Bakanlığa göre Hellenistik dönemde yapılmış, Roma döneminde zemini mermerle kaplanıp sahne binası genişletilmiştir; 2000-2001'de onarılan yapının kapasitesi yaklaşık 4.000 seyircidir. Kültür Portalı yapıyı geç Hellenistik döneme yerleştirir, 8-10 bin kişilik olduğunu yazar ve M.S. 4. yüzyılda işlevini yitirdiğini ekler. Portal, konuklara ayrılan koltukların arkasında bir yıldırım demeti (Zeus) ile kalkan taşıyan Ares kabartmalarının durduğunu aktarır.

Bouleuterion ve stoa

Kare planlı bouleuterion M.Ö. 2. yüzyılın ortalarında yapılmıştır ve 350 kişiliktir. Dor düzenli stoa M.Ö. 2. yüzyıla aittir; ön sütunlarında yapıya para katkısı yapan varlıklı kişilerin adları yazılıdır ve Bakanlık bunu sponsorluk kurumunun erken örneklerinden sayar.

Peristilli Ev ve hamamlar

Tiyatronun güney yamacında bulunan Peristilli Ev, tiyatro ile kent merkezi arasındaki bağlantıyı araştıran kazıda ortaya çıkmıştır. Avlusu mermer levhalarla kaplıdır ve dört kenarı sütun sıralarıyla çevrilidir; renkli sıvalar ve zengin buluntular evin varlıklı bir sakine ait olduğunu düşündürür. Akademik makale yapıyı M.S. 2. yüzyıla tarihler. Aşağı Hamam-Palaestra Roma İmparatorluk çağının görkemli bir hamamıdır; içi mermerle kaplanmış, orta salonunun kenarlarında özel tasarımlı basamaklı havuzlar yer almıştır. Yukarı Hamam ve Gymnasion için Augustus dönemine ait yazıtlar vardır; bir yazıt yöneticisi olarak Alexandra Mirton adlı bir kadını anar.

Kazı çalışmaları ve araştırma tarihi

Kültür Portalı'na göre Metropolis'ten ilk kez Avrupalı gezginler J. Spon ve G. Wheler söz etmiş, 1675'te yöreye gelip Yeniköy ile Özbey arasındaki harabeleri Metropolis'e bağlamışlardır. 19. yüzyılda A. Fontrier yazıt ve topografya araştırmasıyla çevredeki iki akarsuyun antik adlarını Astraios ve Phyrites olarak saptamıştır. Anadolu Araştırmaları dergisindeki cam buluntuları makalesi, kazı çalışmalarının 1989-2021 arasında akropolis, tiyatro, stoa, Peristilli Ev ve Aşağı Hamam-Palaestra gibi alanlarda sürdüğünü gösterir.

Ziyaret

Güncel saat, ücret ve Müzekart bilgisi için Bakanlığın resmî sayfasına bakın.