Smyrna Agorası

Agora Örenyeri, İzmir'in Konak ilçesinde Kemeraltı mevkiindedir. Bakanlık sayfasına göre Kemeraltı ile Kadifekale arasında kurulan Smyrna antik kentinin Hellenistik ve Roma dönemlerindeki idari, sosyal, kültürel ve dini kent merkezidir. Bakanlığın İngilizce sayfası bunu kentin devlet agorası olarak tanımlar; üniversite kazı sayfası ise ikinci, daha çok ticari işlevli agoranın yerinin bilinmediğini belirtir.

Tarihçe

Bakanlığın İngilizce sayfası agoranın Pagos (Kadifekale) Tepesi'nin kuzey yamacında M.Ö. 4. yüzyılda kurulduğunu söyler. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi'nin kazı sayfası daha kesin davranır: sondajlar agoranın İskender'den hemen sonra, M.Ö. 4. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başında, yeni kentin ilk imar projelerinden biri olarak yapıldığını göstermiştir. Sayfaya göre bugün görülen hâl M.S. 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başında ortaya çıkmış, genel karakter en erken M.S. 7. yüzyıla kadar korunmuştur; Geç Bizans döneminden itibaren alan mezarlık olarak kullanıldığı için kalıntılar nispeten iyi durumdadır.

Kenti sarsan depremlerin en yıkıcısı M.S. 177/8'de olmuştur; Bakanlık yılı 178 olarak yazar. Üniversite sayfası, depremin etkilerinin Smyrna'da yaşayan hatip Aelius Aristides'in imparator Marcus Aurelius'a yazdığı mektuplardan öğrenildiğini ve agorada görülen kalıntıların bu hızlı onarımın ürünü olduğunu belirtir. Antik kentin yazıtları da depremde kente yardım edenleri anlatır.

Öne çıkan yapılar

Bazilika

Agoranın kuzey kanadını kaplayan Bazilika, adli ve idari işlevlerin yanında ticaret için de kullanılmıştır. Bakanlığın İngilizce sayfası yapının 165x28 m olduğunu ve bilinen en büyük Roma bazilikası sayıldığını yazar; üniversite sayfası ise yaklaşık 30 m genişlik ve 161 m uzunluk verir, ölçüler birbirinden biraz farklıdır. Bodrum kat dört galerili, kemerli bir yapıdır ve doğu ile batı uçlarındaki çapraz tonozlar Bakanlıkça dönemin en güzel örnekleri arasında anılır. Üçüncü galeride karşılıklı 72 küçük mekân vardır; bunların toptancı ya da perakendecilere ait olduğu düşünülür. Kuzey cephedeki tonozlu dükkânlar, Roma döneminin son evrelerinde devlet agorasının ticari bir işlev kazandığını düşündürür.

Graffitiler

Bodrum katın ayaklarında ve sıvalı duvarlarında boya ve kazıma tekniğiyle yapılmış yazı ve resimler bulunur; üniversite sayfası sayılarını yaklaşık üç bin olarak hesaplar. Konular gemilerden gladyatörlere, hayvan figürlerinden aşk sözlerine ve bilmecelere uzanır. Bakanlığın İngilizce sayfası bunları türünün en kapsamlı koleksiyonu sayar ve Pergamon, Efes ve Smyrna arasındaki rekabeti gösteren kent sloganlarına da değinir.

Batı Portiko ve Mozaikli Yapı

Batı Portiko üç sıra sütunla ayrılmış galerilerden oluşur ve bazilika gibi bodrum kat üzerine kuruludur; bugün çoğunlukla kemerli bodrum katlar ayaktadır. Avluya bakan cephe sütunları 1940'larda onarılıp dikilmiştir. Erken Bizans döneminde bodrum galerilerinin bir kısmı sarnıca çevrilmiştir. Portikonun arkasında yaklaşık 61x35 m boyutlarında, mozaik döşemeli bir yapı ortaya çıkarılmıştır.

Faustina Kapısı ve antik cadde

Kentin doğu-batı caddelerinden biri agoradan geçer ve agoranın ortasındaki anıtsal kapı onu ikiye böler. Kuzey kemerdeki yüksek kabartma portre Marcus Aurelius'un eşi Faustina'ya aittir; güney kemerde Marcus Aurelius'un portresi bulunduğu düşünülür. Kapı 1940'larda yanlış ölçülerle onarılmış, 2004'te özgün ölçülerine göre yeniden restore edilmiştir.

Kazı çalışmaları

Bakanlığın Türkçe sayfasına göre ilk kazılar 1932-1941 arasında yapının kuzeybatı bölümünde R. Naumann ve S. Kantar tarafından yürütüldü. 1996-1998'de İzmir Müzesi adına kısa aralıklı kazı yapıldı, 2002'den itibaren müze çalışmaları yeniden başlattı. Üniversite sayfası, 2020 itibarıyla kazının İzmir Katip Çelebi Üniversitesi adına yürütüldüğünü yazar. Bakanlık sayfası, bazilika ve batı stoanın büyük bölümünün açıldığını, Faustina Kapısı'nın ayağa kaldırıldığını ve çevrenin bir arkeoloji ve tarih parkına dönüştürülmesinin amaçlandığını duyurmuştur.

Ziyaret

Bakanlığın Türkçe sayfası T.C. vatandaşları için Müzekart'ın geçerli olduğunu belirtir. Saat ve ücret için resmî sayfaya bakın.