Tripolis

Tripolis, Denizli'nin Buldan ilçesine bağlı Yenicekent Mahallesi sınırlarında yer alan bir antik kenttir. Bakanlık sayfası, kalıntıların yaklaşık 3 km2 genişliğinde bir alanda, vadiye hâkim bir tepenin güney eteğinde ve Lykos (Çürüksu) Vadisi'nin kuzeybatı ucunda durduğunu yazar. Kültür Portalı ise kenti Büyük Menderes kıyısında, Çürüksu Ovası'nın kuzeydoğusunda tarif eder; iki anlatım aynı bölgeyi farklı kıyılardan betimler.

Konum ve ulaşım

Kültür Portalı, Denizli–Aydın karayolundan Denizli–Salihli yoluna sapıp kuzeye ilerleyerek Yenicekent'e varılacağını, antik kentin mahallenin doğu ve kuzey bölümlerinde durduğunu anlatır. Denizli otogarından Buldan ve Yenicekent'e minibüs de işler. Bakanlık sayfası yakındaki ziyaret noktaları arasında Hierapolis, Laodikeia ve Denizli müzelerini sayar. Saat ve koşullar için resmî sayfaya bakın.

Tarihçe

Yerleşimin kökleri ve ticaret yolu

Kentin doğusundaki Hamambükü ve Yenice/Akkaya höyüklerinde yapılan yüzey araştırmaları, bölgedeki iskânın Geç Neolitik–Erken Kalkolitik döneme uzandığını gösterir. Tripolis'in önemi coğrafyasından doğar: Bakanlığa göre Pergamon ve Smyrna'dan çıkan iki ana yol Sardis'te birleşir, Philadelphia üzerinden Tripolis'e ulaşır ve Hierapolis–Laodikeia yönünde İç Anadolu'ya sürer. Kültür Portalı yolların Ephesos'tan da başladığını ekler. Bakanlık, bu güzergâhın kente çağlar boyu önem kazandırdığını belirtir.

Apollonia'dan Tripolis'e

Kaynaklar kentin Helenistik dönemde Apollonia adıyla kurulduğunu bildirir ve onu Lydia'nın sınır kentlerinden biri olarak anar. Bakanlık sayfasına göre kent, Marcus Antonius'un M.Ö. 41'de Küçük Asya'yı ziyareti sırasında bir süre Antoniopolis adını taşımıştır. Augustus dönemi sikkelerinin tümünde ve kazı buluntusu sikkelerde ise Tripolis adı görülür.

Çürüksu Vadisi'nin kentleri, Bakanlık metnine göre, M.Ö. 190'da Seleukoslar ile Bergama arasında yapılan Magnesia Savaşı'na kadar bağımsızdı. Roma'nın desteğiyle kazanan Bergama, M.Ö. 188 tarihli Apameia Barışı sayesinde bölgeyi yönetmeye başladı; Bergama kralı III. Attalos M.Ö. 133'te ölünce vasiyeti uyarınca bölge Roma'ya geçti. Roma İmparatorluk döneminde kent bir süre Sardis Conventus'una dâhil edilmiş, Flavius döneminde Apameia Conventus'unu oluşturan kentler arasında anılmıştır.

Bakanlık ve Kültür Portalı, M.S. 2. yüzyıldan itibaren yeniden yapılanmayla stadium, tiyatro, hamam, şehir kapıları, cadde ve meclis binası gibi kamu yapılarının kurulduğunu yazar. Kültür Portalı kentin en görkemli çağını Roma döneminde yaşadığını söyler.

Ortaçağ ve Osmanlı

M.S. 13. yüzyılın ilk yarısından itibaren kent Bizanslılar ile Türkler arasında el değiştirdi. Bakanlık metni, 1243'te Nikaia'daki yönetici Ioannes Ducas Vatatzes ile Selçuklu hükümdarı II. Gıyâseddin Keyhüsrev'in bir anlaşma imzaladığını anlatır. Aynı metne göre 1304–1306 arasında İnançoğulları ve Germiyanoğulları eliyle Türk egemenliği yerleşmiş, Osmanlı yönetimi ise 1429'da başlamıştır.

Öne çıkan yapılar

Kazılar kent merkezindeki kamusal ve sivil mimariyi ortaya çıkarmıştır. Bakanlığın bildirdiğine göre kazısı ve restorasyonu bitirilenler arasında konutların bulunduğu bir bölüm, bir kilise, sütunlu cadde ile ana cadde, anıtsal bir çeşme, agora, tonozlu ve kemerli yapılar, podyumlu bir yapı, tabernalar ve bir kutsal alan yer alır. Yapıların tek tek tarihleri ve ölçüleri kaynak sayfalarda verilmediği için burada yazılmamıştır.

Kazı çalışmaları

Bakanlık sayfasına göre kazıyı, bir Bakanlar Kurulu kararına dayanarak Bakanlık ile Pamukkale Üniversitesi adına Prof. Dr. Bahadır Duman yönetir. Denizli Valiliği, Türk Tarih Kurumu, Türkiye İş Kurumu, Buldan ve Denizli Büyükşehir belediyeleri, Pamukkale Üniversitesi ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü çalışmaya destek verenler arasındadır. Hem Bakanlık hem Kültür Portalı, 2012'den bugüne kent merkezindeki birçok yapının kazı ve restorasyonunun tamamlandığını bildirir.