Çavuştepe Kalesi

Van-Hakkâri yolundan Gürpınar Ovası'na bakınca, Bol Dağı'nın batı ucunda iki tepe üstüne oturmuş bir Urartu kalesi görülür. Çavuştepe Kalesi, Urartu Kralı II. Sarduri'nin MÖ 8. yüzyılın ortasında kurduğu kenttir ve hem ovayı hem de ovadan geçen yolları denetler. Van'a yaklaşık 25 kilometre, Gürpınar ilçe merkezine 10 kilometre uzaklıkta olan kale, yolun hemen güneyinde kalır. Urartular ona Sardurihinili, yani Sarduri'nin kenti derdi.

Tarihçe

II. Sarduri, Urartu devletinin güçlü olduğu bir çağda hüküm sürdü ve kale onun saltanat yıllarına, yaklaşık MÖ 764 ile 735 arasına bağlanır. Kale Urartu mimarisinin olgun dönemini yansıtır: bugün 5-6 metre yüksekliğine ulaşan duvarlar, ana kayaya oyulmuş su sarnıçları, bir su biriktirme yapısı, kaya içinde açılmış gizli geçit, kült merkezi, tapınak ve saray kalıntıları özenli bir işçiliği gösterir. Burada, başka Urartu kalelerinde görülmeyen bir özellik vardır: iki ayrı tanrıya adanmış iki tapınak.

Kazılar 1961'den beri Türk bilim insanları tarafından sürdürülüyor. Bu uzun çalışma kalenin planını ve Urartu yaşamına dair pek çok ayrıntıyı ortaya çıkardı.

Öne çıkan yapılar

Kale yaklaşık bir kilometre uzunluğundadır ve doğuda ile batıda kayaya oyulmuş iki hendekle ve güçlü surlarla korunur. Aşağı Kale ile Yukarı Kale ortadaki ana giriş kapısında birleşir. Aşağı Kale tepenin sırtında, yaklaşık 800 metrelik bir alana yayılır; surları, düzgün kesilmiş kalker bloklar halinde doğrudan ana kayanın üstüne oturur. Burada doğudan batıya doğru ahırlar, depolar, bir saray ve onun yan birimleri sıralanır; mutfaklar, atölyeler, bir tuvalet ve sarnıçlar da bulunmuştur. Tepenin en yüksek noktasında Tanrı Irmuşini'ye adanmış tapınak yükselir. Kapısı doğuya açılır, cephesi bazalt taşından yapılmıştır ve çivi yazılı bir kitabe taşır. Aşağı Kale'nin içinde ayrıca Üşkale adı verilen, dinsel işlevi olduğu düşünülen bir yapı bulunur.

Doğudaki Yukarı Kale, Aşağı Kale'den yaklaşık 30 metre yüksekliktedir ve daha küçüktür. İri bloklarla örülmüş surların içinde geniş bir kaya platformu ile Haldi'ye adanmış, kare planlı ve sütunlu girişli tapınak durur; Haldi, Urartuların en büyük tanrısıdır. Tapınağın çevresinde dinsel işlevli başka mekânlar vardır.

Nekropol

Kalenin yaklaşık bir kilometre kuzeyinde nekropol, yani ölü gömme alanı yer alır. Burada yapılan kazılar Urartuların cenaze geleneklerini anlamaya katkı sağladı. Mezarlar dört türdür: oda mezar, urne mezar (külün küp içinde saklandığı mezar), lahit ve basit topraktan kap mezar. 2017'ye kadar bölgede çok sayıda kaçak kazı yapılmış ve Urartu mezarlığı ciddi hasar görmüştür.

Ziyaret

Ziyaret koşulları değişebilir; güncel bilgi için muze.gov.tr'deki sayfaya bakın. Yakında Hoşap Kalesi ve Van Kalesi de görülebilir.