Erzurum Kalesi

Erzurum'un kent merkezinde, Tebriz Kapı semti ile Cumhuriyet Caddesi'nin kesiştiği noktada, şehre tepeden bakan bir kale durur. Yürüyerek ya da toplu taşıma ile kolayca varılan bu yapıdan geriye iç kalenin sağlam gövdesi kalmıştır; onu bir zamanlar çevreleyen dış surlar ise büyük ölçüde yok olmuştur.

Tarihçe

Kalenin ilk yapım tarihi kesin bilinmez. Yaygın görüş, 5. yüzyılın ilk yarısında Bizanslılarca kurulduğu yönündedir; iç kalenin 415 yılında İmparator Theodosius'un emriyle yapıldığı da aktarılır. Kale, Bizans'tan sonra da Sasaniler, Persler ve Araplar arasında sık sık el değiştirdi. 11. yüzyılda Türklerin eline geçti ve Erzurum'un ilk Türk-İslam yapıları burada, iç kalenin içinde ortaya çıktı.

Zaman içinde onarım görmüş bir yapıdır. Onarımlardan biri 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman, bir diğeri 19. yüzyılda II. Mahmud zamanında yapıldı.

Öne çıkan yapılar

Kale iki bölümlüydü: tepenin üstünde askerlerin kaldığı iç kale, onun çevresinde ise halkın cadde, sokak ve mahallelerini kapsayan dış kale. Dış kalenin surları bugün neredeyse kalmamış, yalnızca kentin dört yöne açılan kapılarının adları akılda kalmıştır: Tebriz, Erzincan ve Gürcü kapıları ile sonradan açılan İstanbul ve Yeni Kapı. İç kalenin duvarları 2 ila 2,5 metre kalınlığındadır ve sekiz burcu hâlâ ayaktadır. Avluda tuğladan yapılmış bir hamam ve oda biçiminde mekânlar yer alır.

İç kalenin en bilinen iki yapısı, Saltukoğulları devrinden kalan Kale Mescidi ve Tepsi Minare'dir. Minare, mescidin ibadet çağrısı kulesi olmanın yanında bir gözetleme kulesi işlevi de görmüştür. Osmanlı döneminde mescidin kuzeye bitişiğine, çevreye de Kırklar Türbesi, Ebu İshak-ı Kazerini Türbesi ve Ali Ağa Çeşmesi gibi yapılar eklendi.

Kazı çalışmaları

Kalede 2000 yılından beri bilimsel kazı yapılıyor. Çalışmalarda çeşitli yapı kalıntıları, seramik parçaları ve küçük buluntular gün ışığına çıktı.

Ziyaret

Surların üzerinden Erzurum'un geniş bir manzarası görülür. Aynı bölgedeki Erzurum Müzesi, Atatürk Evi, Türk-İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi ile Resim ve Heykel Müzesi kaleyle birlikte gezilebilir. Güncel ziyaret bilgisi için resmi sayfaya bakın. Müzekart T.C. vatandaşları için geçerlidir.