Aziz Simon Manastırı

Antakya'nın yaklaşık 18 kilometre güneybatısında, Asi Nehri'ne ve Akdeniz'e bakan 480 metrelik bir tepede, ortasında bir sütun kaidesi duran sekizgen bir avlu yatar. Bir zamanlar bu sütunun tepesinde, yeryüzünden yükselip insanlardan uzaklaşan bir keşiş yaşadı: Genç Simon. Defne ilçesi sınırları içinde, Antakya ile Samandağ arasında kalan manastır kalıntısı onun adını taşır.

Tarihçe

Sütun üstünde çile çeken keşişlere stilit denir. Antakyalı Simon, çok küçük yaşta din eğitimine başlamış, sonra insanlardan uzaklaşıp bu tepeye yerleşmiş. Anlatılara göre bir sütunun tepesinde on yıllarca, çoğu aktarımda yaklaşık kırk yıl kaldı; hastalara şifa verdiği söylenir. Ünü yayılınca tepeye ziyaretçi akını başladı ve dağ Mucizeler Dağı diye anıldı. Aynı adı taşıyan daha eski bir stilit 5. yüzyılda yaşadığı için, Antakyalı olana Genç Simon denir.

Manastır 6. yüzyılda kuruldu ve erken Hristiyanlığın hac merkezlerinden biri sayıldı. Zamanla ayinlerin yapıldığı geniş bir merkeze dönüştü, farklı dönemlerde ekler ve düzenlemeler gördü. 13. ve 14. yüzyıllara dek kullanıldığı düşünülür; terk edilişinin ne zaman olduğu bilinmiyor. Depremler ve zaman, duvarların kesme taşlarını yerinden etti.

Mimari

Kompleks yaklaşık 132 x 160 metrelik dikdörtgen bir alana oturur ve birbirine paralel iki duvarla çevrilidir. Yapılar kısmen kayaya oyulmuş, kısmen kesme taşla örülmüştür; haç biçimli plana üç yönden girilir. Ortada, aziz sütununun yükseldiği sekizgen avlu yer alır. Sütunun yaklaşık 10 metre yüksekliğinde olduğu tahmin edilir, bugün ise yalnızca yaklaşık dört metrelik kaidesi görülür.

Avlunun çevresinde üç kilise ve bir vaftizhane bulunur. Avlunun kuzeyine açılan ana yapı Kutsal Üçleme Kilisesi'dir; tümüyle kesme taştan yapılmıştır ve zemini mozaikle kaplıdır. Güneyde, Simon'un annesi Martha'ya adanmış kilise, kuzeyde ise Kuzey Kilise durur; vaftizhane bu kuzey kilisenin duvarına bitişiktir. Üç kilisenin her biri üç neflidir; nef, kilisenin uzunlamasına bölümüdür. Her birinin üç girişi ve üç pencere açıklığı vardır, çünkü üç sayısı Hristiyan inancında teslisi, yani Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'u simgeler.

Yapıların çevresinde sarnıç, ev, mutfak, kiler ve misafirhane kalıntıları sıralanır. Keşişlerin ve hacıların gündelik hayatı bu düzenle sürüyordu.

Kazı çalışmaları

Alandaki ilk kazıyı 1930'larda Fransız, ikincisini 1960'larda Gürcü araştırmacılar yaptı. Yaklaşık altmış yıl sonra Hatay Müzesi 2018'den itibaren burada yeniden kazı, belgeleme ve restorasyon çalışması başlattı.

Bu çalışmalarda kilise tabanındaki mozaikler ortaya çıkarıldı. Hayvan betimlerinden oluşan mozaiklerde, cam tessera yani cam mozaik taşı yoğun biçimde kullanılmıştır; zemine çok yakın olduğu için bu cam parçaların çoğu zarar görmüştü. Bir yazıt, yapının onarıldığını belirtir ve tarihleme için önemli sayılır. Yıkılan mimari taşlar numaralanarak restorasyona hazırlanıyor, alan üç boyutlu lazer taramayla belgeleniyor.

Ziyaret

Alanda kazı ve restorasyon sürdüğü için ziyaret koşulları değişebilir. Gitmeden önce muze.gov.tr'deki manastır sayfasına bakın.