Antalya Mevlevihanesi

Antalya’nın Kaleiçi mahallesinde, Yivli Minare’nin gölgesindeki avluda kubbeli bir ana mekân ve onun yanına sıralanmış altı küçük oda görülür. Mevlevi dervişleri bu odalarda kalır, ortadaki kubbeli salonda sema, yani dönerek yapılan ayin, yapardı. Yapı Selçuklu çağından kalmadır; bugün Mevlevihane Müzesi adıyla ziyaret edilir ve külliyenin ayrılmaz bir parçasıdır.

Tarihçe

Yapının kitabesi yoktur. Bu yüzden ne zaman ve kimin eliyle kurulduğu kesin değildir; 13. yüzyılda Selçuklu döneminde yapıldığı, 16. yüzyıldan başlayarak Mevlevihane işlevi gördüğü sanılır. Mevlevilik, 13. yüzyılda yaşamış Mevlana Celaleddin Rumi’nin ölümünden sonra onun sevgi ve hoşgörüye dayanan görüşleri çevresinde kurulan bir tarikattır. Anadolu, Balkanlar, Afrika ve Arap Yarımadası’nda sayıları 140’ı aşan Mevlevihane açıldı. Antalya’dakinin Anadolu’da kurulan ilk dört Mevlevihane arasında olduğu sanılır.

Mimari ve sergi

Külliye birkaç bölümden oluşur. Birincisi Mevlevihane binasının kendisidir: kubbeyle örtülü ana mekân sema töreninin yapıldığı yerdi, yanındaki altı oda dervişlere ayrılmıştı. İkincisi, hemen bitişikteki Mevlevihane Hamamı’dır. Yapım tarihi tam bilinmiyor; planı ve boyutları kalabalık gruplara değil, özel kullanıma uygun olduğu için 13. yüzyılda Saray Hamamı adıyla yapıldığı, Osmanlı döneminde ise Mevlevihane Hamamı olarak kullanıldığı düşünülür.

Üçüncü bölüm iki türbedir. 1377 tarihli türbeyi, Antalya’yı liman zincirlerini kırarak almasıyla Zincirkıran lakabını kazanan Mehmet Bey yaptırdı; içinde Mehmet Bey, oğlu Ali ve Antalya Mevlevihanesi şeyhi Mustafa Dede Efendi yatar. Öteki türbede, II. Bayezid’in oğlu Korkut’un annesi Nigar Hatun’un mezarı bulunur.

Müzede Mevlevilikle ilgili bilgi panoları, canlandırmalar, dervişlerin kıyafetleri ve çeşitli eşyalar sergilenir. Mekânda ayrıca tasavvuf müziği dinletileri, Mesnevi okumaları ve sema ayinleri gibi etkinlikler düzenlenir.

Yivli Minare

Külliyeye adını veren Yivli Minare, Antalya’nın simgesi sayılır. 38 metre yüksekliğindeki minare 6,5 metre yüksekliğinde, 5,5 metre genişliğinde kare bir kesme taş kaide üzerinde yükselir. Gövde sekiz yarım daire yivli kırmızı tuğladandır ve başlangıçta koyu mavi ile turkuaz çinilerle süslüydü. Yapımı, 1220-1237 arasında hüküm süren Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad’ın emriyle gerçekleşmiştir. Yanındaki cami 1230’da, daha önce aynı yerde duran harap bir kilisenin duvarları kullanılarak kuruldu; namaz bölümü 14. yüzyılda altı kubbeyle yeniden yapıldı. Anadolu’daki çok kubbeli camilerin günümüze ulaşan en eski örneklerinden biridir. Minare 1953 ve 1961’de onarıldı, alemi 1973’te yenilendi. Yivli Minare Camii, 2016’dan beri (ii) ve (iv) ölçütleriyle UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi’ndedir.

Ziyaret

Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; güncel bilgi için muze.gov.tr’deki sayfaya bakın. Külliye Kaleiçi’nin tarihi dokusu içinde, Cumhuriyet Caddesi üzerindedir.