Perge

Perge'ye girenleri iki kule karşılar: M.Ö. 3. yüzyılda yapılmış bu Hellenistik kuleler kentin simgesidir. Aralarında bir zamanlar şehrin ana kapısı vardı; arkalarından yaklaşık 500 m uzunluğunda bir cadde anıtsal çeşmeye uzanırdı. Perge, Antalya şehir merkezinin yaklaşık 17-18 km doğusunda, Aksu ilçesi sınırları içinde yer alır ve Pamphylia'nın başkenti olmuş bir kenttir. Roma çağında Anadolu'nun en düzenli şehirlerinden biri, mimarisi ve mermer heykeltıraşlığıyla da ünlü bir merkezdi.

Kentin üç büyük dönemi vardır: M.Ö. 3. yüzyıldaki planlı Hellenistik kent, Roma barışının altın çağı ve Bizans dönemindeki metropolit kent. Burada çıkan heykeller Antalya Müzesi'ni önemli bir heykel müzesi yapmıştır.

Konum ve plan

Yer, Aksu Köyü'nün yaklaşık 2 km kuzeyindedir ve bugünkü adı Aksu'dur. Kent planının omurgasını biri doğu-batı, öteki kuzey-güney doğrultusunda uzanan iki ana cadde oluşturur.

Tarihçe

Akropolde bulunan seramikler Perge'nin geçmişini Erken Tunç Çağı'na götürür; Geç Kalkolitik buluntular da vardır. Hitit metinlerindeki Parha adı kentle ilişkilendirilir. Boğazköy'de M.Ö. 13. yüzyıla ait bir anlaşma bronz levhaya yazılmıştır, ancak o çağa ait bir kalıntı Perge'de henüz bulunmamıştır. Geç Klasik dönemde akropolde uygulanan planlama, Helenistik çağdaki genişlemeyle aşağı kente taşındı ve Perge M.Ö. 3. yüzyılda planlı bir kent olarak tasarlandı. O dönemden kalan güney kapısı ve yuvarlak kulesi, bugün ayakta duran Hellenistik Kuleler'in bir parçasıdır.

Kent, Pergamon Krallığı'nın mirası olarak M.Ö. 133'ten itibaren Roma yönetimine girdi ve M.S. 1. yüzyılda Lykia-Pamphylia federasyonu içinde yer aldı. M.S. 2.-3. yüzyıllar altın çağdır: Pax Romana'nın getirdiği barış ve zenginlikle tiyatro, stadyum, kent kapısı, agora ve macellum (kapalı çarşı), palaestra (spor eğitimi alanı), hamamlar, su kanalları ve anıtsal çeşmeler yapıldı. Refah 3. yüzyıl ortasına kadar sürdü.

5. yüzyıldan sonra Perge Doğu Roma yönetimindeydi. Hristiyanlığın etkisiyle önde gelen azizlerin uğrak yeri oldu, 5. ve 6. yüzyıllarda görkemli bazilikalar yapıldı ve kent metropolit kent kimliği kazandı. Sonraki yüzyıllarda sırasıyla Selçuklu, Hamidoğulları ve Osmanlı yönetimine girdi.

Kentin kişileri

Aziz Pavlus misyonerlik yolculuğunda Perge'ye Aksu Nehri üzerinden geldi. İncil'de anıldığı için kent de nehir de Hristiyanlık açısından kutsal sayılır; Pisidia Antiokheiası'na uzanan Aziz Pavlus Yolu burada başlar. Kentte kadınlar yönetimde etkindi ve Plancia Magna gibi önemli kadınların heykelleri bunu vurgular.

Öne çıkan yapılar

Hellenistik Kuleler ve kent kapısı

Kuleler ve aralarındaki ana kapı, aşağı kentin çevresindeki sur sisteminin parçasıdır. Aşağı kentin surları, kuleleri, bastionları (çıkıntılı savunma kuleleri) ve kapıları büyük oranda ayaktadır.

Sütunlu cadde ve su düzeni

Aşağı kentin kuzey-güney ekseni olan sütunlu cadde, bu tür düzenlemenin sağlam kalmış örneklerinden biridir. Caddenin ortasından boydan boya geçen su kanalı dört anıtsal çeşmeyi ve iki büyük hamamı besler; sıcak Pamphylia ovasında bu düzen Perge'ye bir su kenti havası verir. Caddenin iki yanında dükkânlar sıralanır.

Antalya Müzesi başkanlığındaki kazılarda ikinci ana arter olan Sütunlu Batı Cadde ile paralel su kanalı, palaestra cephesi ve nymphaeum (süslü çeşme) havuzuyla Caracalla Çeşmesi kazıldı. Batı Nekropolis'e uzanan güzergâh tümüyle açıldı.

Tiyatro ve stadyum

İyi korunmuş tiyatronun iki katlı, özenle bezenmiş sahne binası M.S. 2. yüzyılda yapıldı. Tiyatro yaklaşık 13.000-15.000 kişi alırdı. Sahne binasından çıkan heykeller Antalya Müzesi'ndeki Perge Tiyatrosu Salonu'nda sergilenir. Tiyatronun kuzeyindeki stadyum yaklaşık 12.000 seyircilik olup ülkenin en sağlam kalmış antik stadyumları arasındadır ve Anadolu'daki ikinci büyük örnektir.

Agora, macellum ve hamamlar

Dikdörtgen planlı agora ve macellum Roma çağı kamu yapıları arasındadır. Güney Hamamı ve Kestros Çeşmesi de 1946-2012 arasında kazılan yapılar arasındadır. Roma Kapısı'ndan Kent Meydanı'na uzanan geniş alan, Hellenistik Kuleler ve Agora dahil, bugün bütüncül biçimde ele alınıyor.

Kazı çalışmaları

Perge kazılarının tarihi Prof. Dr. Arif Müfid Mansel'in 1946'daki çalışmalarına dayanır; sistemli kazıyı o tarihten itibaren İstanbul Üniversitesi yürüttü. 1970'lerde Prof. Dr. Jale İnan, 1990'larda Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu çalışmayı sürdürdü. 2012'den beri kazı, restorasyon ve konservasyon Antalya Müzesi Müdürlüğü başkanlığında yürütülüyor. Bu çalışmalarda ana caddenin doğu portiklerinin düzenlemesi de yapıldı. 1946-2012 arasında tiyatro, Güney Hamamı, Agora ve Macellum, Kestros Çeşmesi ve Sütunlu Ana Cadde kazıldı.

Buluntular

Perge mermer heykeltıraşlığıyla tanınır. Kazılarda çıkan heykeller Antalya Müzesi'ni dünyanın önemli Roma heykel müzelerinden biri yapmıştır.

UNESCO ve koruma

Perge, Türkiye tarafından UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne 6 Şubat 2009'da (ii) ölçütüyle önerildi. Öneri, Geç Klasik, Helenistik ve Roma İmparatorluk dönemlerindeki kent planlamasının önemine ve savunma sistemine dikkat çeker. Alan 1981'den beri 1., 2. ve 3. derece arkeolojik sit olarak korunuyor.

Ziyaret

Örenyeri Barbaros Mahallesi, Perge Caddesi'ndedir. Müzekart yalnızca T.C. vatandaşları için geçerlidir; güncel saat ve ücretler için resmi müze sayfasına bakın.