Alabanda

Alabanda, Aydın'ın Çine ilçesinde, Doğanyurt Köyü'nün Araphisar Mahallesi'ndeki iki tepenin yamacına kurulmuş bir Karia kentidir. Bakanlığın Türkçe sayfası kenti Çine'ye 7 km uzakta gösterir; Kültür Portalı Çine Çayı'nın (Marsyas) yaklaşık 4 km batısında, Karadağ'ın uzantısı iki tepenin eteğinde olduğunu, kentin kuzeyde Çine Ovası'na doğru yayıldığını yazar. Aynı sayfaya göre asfalt yol antik kentin ortasından geçerek Alinda'ya ulaşır.

Adı

Alabanda adı, Karia dilinde at anlamındaki ala ile yarış anlamındaki banda sözcüklerinden türemiştir. Byzantionlu Stephanos'a göre kent, at yarışında zafer kazanan Alabandos'un, yani Kral Kar'ın oğlunun, adıyla anılmaya başlamıştır. Kültür Portalı bir başka görüş olarak Cicero'yu anar: ona göre kent adını Karia tanrısı Alabandos'tan almıştır. Pleiades kayıtlarında kentin ikinci adı Antiocheia Chrysaoron'dur.

Tarihçe

Kültür Portalı, Büyük İskender'in Anadolu'ya gelişinde Alabanda'dan söz edilmediğini, ilk bilgilerin M.Ö. 3. yüzyıl sonrasına ait olduğunu yazar; buna göre bir Seleukos kralı kente Khrysor Antiokhia adını vermiştir. Bakanlığın İngilizce sayfası sikke basımının M.Ö. 3. yüzyılda, kentin bu yeni adı almasından kısa süre önce başladığını söyler; sikkelerdeki Pegasus figürünün kuruluş mitiyle ilgili olabileceğini belirtir ve basımın zaman zaman kesilse de Roma İmparatorluğu boyunca sürdüğünü ekler. Delphi'deki bir yazıt, III. Antiochos'un isteği üzerine Amphiktion Meclisi'nin kentin dokunulmazlığına karar verdiğini ve kentin Zeus Khrysaoeos ile Apollon Isotimos'a adandığını gösterir.

Roma M.Ö. 70'te Anadolu'ya tümüyle egemen olunca Alabanda, Asya eyaletine katılan 21. kent oldu. Kültür Portalı'na göre M. Antonius'un M.Ö. 48'de Ephesos'u eyalet başkenti ilan etmesiyle Alabanda bölge başkenti haline geldi ve Miletos, Priene, Tralleis ile Nysa ona bağlandı; kent M.Ö. 1. ve 2. yüzyıllarda Roma ile iyi ilişkiler sürdürdü, M.S. 22'de Tiberius dokunulmazlık hakkını yeniledi. Strabon'dan, halkın çok varlıklı ve eğlenceye düşkün olduğu, kentte arp çalan pek çok kız bulunduğu öğrenilir.

Bakanlığın iki dildeki sayfaları da kentin M.S. 4. yüzyılda Bizans egemenliğine girdiğini, ardından Aphrodisias Metropolitliği'ne bağlı bir piskoposluk merkezi olduğunu yazar. Kültür Portalı, 11. yüzyılda Türk egemenliğine geçen kentin Haçlı Seferleriyle el değiştirdiğini ve 1280'den itibaren Türklerin himayesinde kaldığını belirtir. İngilizce Bakanlık sayfası ayrıca, bilinen en eski izlerin dört bin yıl önce Anadolu'ya hükmeden Hitit Krallığı'na uzandığını söyler; bu iddia diğer kaynaklarda yer almaz.

Görülebilen yapılar

Bakanlık sayfalarına göre Alabanda'da tiyatro, bouleuterion, hamam yapısı, sur duvarları ve tapınaklar görülür; Türkçe sayfa ayrıca su kemerini sayar. Doğu kesiminde yoğun biçimde duran lahitler nekropolün orada olduğunu gösterir. Bouleuterion kentteki önemli yapılardan biri olarak öne çıkar.

Kazı çalışmaları

Kentte ilk kazı 1905-1906 yıllarında yapıldı. Bakanlık kazıcıyı Halil Ethem Bey, Kültür Portalı Ethem Hamdi Bey olarak yazar. Bakanlığın Türkçe sayfası bu kazıda iki tapınağın temellerinin ortaya çıkarıldığını söyler. Kültür Portalı'na göre antik kentin arkeoloji dünyasına ve turizme kazandırılması için 1999'dan itibaren Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü izniyle Aydın Müze Müdürlüğü başkanlığında kazılar yürütülmektedir.

Ziyaret

Kültür Portalı ulaşım için Efeler'den büyükşehir otobüslerini ve Çine minibüslerini önerir. Açılış saatleri, giriş koşulları ve ören yerinin o anki durumu için resmi sayfaya bakın. Bakanlık sayfası yakındaki yerler arasında Aydın Arkeoloji Müzesi, Priene, Didim Apollon Tapınağı, Milet, Karacasu Etnografya Müzesi ve Magnesia'yı anar.