Seleukeia Pieria (Çevlik)

Seleukeia Pieria, Hatay'ın Samandağ ilçesinde, Çevlik köyü yakınında bulunan antik bir liman kentidir. UNESCO'nun Geçici Liste kaydına göre Antakya'nın yaklaşık 35 km güneybatısında, Nur Dağları'nın eteğinde, Doğu Akdeniz kıyısındadır. Bakanlık sayfası kenti Seleukosların kurduğu önemli bir liman olarak tanıtır; en çok anılan kalıntıları Roma döneminde yapılan Titus Tüneli ve yakındaki kaya mezarlarıdır.

Tarihçe

Kuruluş tarihi konusunda iki resmî kaynak yakın ama aynı olmayan ifadeler kullanır. Bakanlığın Türkçe sayfası kentin M.Ö. 310'da Seleukoslarca kurulduğunu yazar. UNESCO ise kuruluşu M.Ö. 4. yüzyılın sonuna doğru, İskender'in generallerinden Seleukos Nikator I'e bağlar. Aynı kayda göre kent M.Ö. 3. yüzyılın ikinci yarısında Ptolemaioslar'ın yönetiminde kaldı ve sonra M.S. 1. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak Roma döneminde gelişti; Doğu Akdeniz'in en önemli limanlarından biri oldu. Yüksek ve alçak kent sarp kayalıklarla ayrılır; alçak kent toplam 12 km'lik surlarla çevrilidir ve 16 hektarlık limanın çevresinde kurulmuştur.

Titus Tüneli

Kentin üzerine dağdan inen sel suları akıyor ve liman dolarak işlevini yitiriyordu. Bakanlık sayfası, limanın seller yüzünden dolma tehlikesi taşıdığını, Kültür Portalı ise dağlardan inen sel ve taşkınlardan korunmak için Vespasianus'un şehrin etrafını dolanacak bir tünelin yapımını emrettiğini anlatır. Kültür Portalı yapımın M.S. 69'da başladığını ve M.S. 81'de halef ve oğul Titus tarafından bitirildiğini yazar; yapımda Roma lejyonlarının ve kölelerin çalıştığını da ekler. UNESCO kaydı biraz farklı bir tablo çizer: yapım Vespasianus (69-79) döneminde başlamış, Titus (79-81) ve ardıllarıyla sürmüş, 2. yüzyılda Antoninus Pius döneminde tamamlanmıştır. Tünel girişindeki kaya yazıtı Vespasianus ve Titus'un, mansap kanalındaki bir yazıt ise Antoninus'un adını taşır.

Tünelin uzunluğu kaynaklarda aynı değildir. Bakanlığın Türkçe sayfası 1330 metre, İngilizce sayfası ve Kültür Portalı 1380 metre verir; yükseklik 7, genişlik 6 metredir ve İngilizce sayfaya göre 130 metrelik bölümü kapalıdır. UNESCO ise sistemi bütün olarak ölçer: yönlendirme sisteminin toplam uzunluğu yaklaşık 875 m, bunun yalnızca iki tünel kesimi 121 m'dir (90 m ve 31 m). Sistem; akışı saptıran 16 m yüksekliğinde, 49 m kret uzunluğunda bir baraj, 55 m'lik bir giriş kanalı, 64 m'lik ara kanal ve 635 m'lik boşaltma kanalından oluşur. Hidrolik kapasite yaklaşık 70 m³/sn olarak hesaplanmıştır. UNESCO, Vespasianus Titus Tüneli'nin 2014'te Türkiye tarafından Geçici Liste'ye sunulduğunu (ölçüt i ve iv) ve 1981'de 1. derece arkeolojik sit içinde koruma altına alındığını kaydeder.

Beşikli Mağara kaya mezarları

Kültür Portalı'na göre Beşikli Mağara, tünelin deniz tarafındaki girişine göre sağda yaklaşık 100 metre uzaklıktadır ve kaya mezarlarının en geniş ve en ünlülerindendir; içinde bölümler halinde on iki mezar vardır. Bakanlık sayfası bu mezarların Roma döneminde, tümüyle kayaya oyularak ve sütunlu bir girişle yapıldığını belirtir; mezar odasında yan yana iki mezar ve hepsinde aynı boyutta süslü birer lahit bulunur. Portal, sütunların, başlıkların ve basamakların özgün biçimlerine uygun olarak yenilendiğini yazar.

Ziyaret

Çevlik Örenyeri'nin saatleri ve giriş koşulları için Bakanlığın resmî sayfasına bakın; sayfa T.C. vatandaşları için Müzekart'ın geçerli olduğunu belirtir. Kültür Portalı'na göre Titus Tüneli Samandağ'a yaklaşık 5 km uzaklıktadır.