Alahan Manastırı

Göksu Vadisi'nin yaklaşık bin metre yukarısında, denizden 1300 metre yükseklikte, doğu-batı doğrultulu bir terasa dizilmiş iki kilise, bir vaftizhane ve kayaya oyulmuş mezarlar: Alahan Manastırı'na varmak için son 2 km'lik yokuşu tırmanmak gerekir. Mersin'in Mut ilçesinde, Geçimli Mahallesi sınırları içinde, Mut'un yaklaşık 20 km kuzeyinde duran bu erken Hristiyan külliyesini, Evliya Çelebi ustasının elinden daha yeni çıkmış gibi görmüştü.

Konum ve ulaşım

Manastır, Mersin–Karaman karayolu üzerinde, Mut'un 20 km kuzeyinde, Geçimli civarındadır. Dik yamaç vadiye bakar. Güncel ziyaret koşulları için resmî sayfaya bakın.

Tarihçe

Külliyenin kesin yapım tarihi tartışmalıdır. Çoğu anlatımda 440-442 dolayında, yani 5. yüzyıl başlarında yapıldığı tahmin edilir; imparator İsaurialı Zenon'un (474-491) yaptırdığını savunan görüş de vardır. Her iki tarihleme de yapıyı 5. yüzyıla yerleştirir. Kompleks 5. ve 6. yüzyıllarda yoğun biçimde kullanıldı.

Bu iki yüzyıl, Hristiyanların Kutsal Topraklar'a yoğun hac yolculuğu yaptığı bir dönemdi ve Anadolu bu güzergâhta önemli bir geçiş noktasıydı. Alahan, çevre halkının hac yükümlülüğünü yerine getirdiği başlıca duraklardan biri haline geldi. Yeni dine geçenler Konya dolaylarında takibe uğrayıp öldürülmekten korktuğunda dağlardaki mağaralara ve kaya oyuklarına sığınıp ibadet ediyordu. Aziz Pavlus ve Tarsuslu Barnabas, Konya-Kapadokya ve Antalya-Antakya hattında yaptıkları misyoner yolculuklarda konakladıkları her yerde, anıları için mabetler yapılmasına vesile oldu; Alahan da bunlardan biridir.

Mimari

Külliyenin bölümleri

Külliye bir Batı Kilisesi, bir manastır yapısı, bir Doğu Kilisesi, kayaya kazınmış keşiş hücreleri ve çevredeki mezarlardan oluşur. Toros yamacındaki konumu, zengin süslenmiş iki büyük kilise, bir vaftizhane, sütunlu bir yürüyüş yolu, kaya mezarları, su kaynakları, hamamlar ve yaşam birimleriyle birleşince Alahan'ı erken Hristiyan sanatı ve Bizans mimarisinin önemli bir örneği yapar. Kilise yapıları Ayasofya ile ortak mimari özellikler taşır.

Batı Kilisesi ve taş işçiliği

İlk kilise, Korint başlıklı iki sıra sütunla üç nefe, yani uzunlamasına bölüme ayrılmıştır. Narteksten, yani giriş holünden ana mekâna açılan kapının atkısı ve yan dikmeleri kabartmalarla bezelidir. Burada altı kanatlı Cebrail, Aziz Pavlus ve Aziz Petrus figürleri, Mikail'in simgesel yaratıkları çiğneyişi, aslan, kartal ve öküz sembolleri, İncil yazarları, üzüm salkımları, asma yaprakları ve balık motifleri usta bir taş oymacılığıyla işlenmiştir.

Galeri, vaftizhane ve mezarlar

Kiliselerin doğusundaki geniş avlunun güneyinde, kemerli, sütunlu ve 11 metrelik bir galeri uzanır; dinsel törenler burada yapılırdı. Galeride apsisli bir vaftizhane ile külliyenin en etkileyici yapısı sayılan mezarlar bulunur. Mezarların kuzey duvarı kayaya yontulmuştur ve üstü açıktır. Ana nefin ortasında, payeler ve sütunlara oturan dört kemerle örtülmüş kare planlı bir kule yükselir; kule yukarıda sekizgene döner. Burada üç nefli geniş bir bazilika ile narteks de yer alır; bazilikanın apsisinde rahipler için oturma yeri, yani synthronon vardır.

Doğu Kilisesi

Külliyenin doğu ucundaki Doğu Kilisesi, bir başka adıyla Kubbeli Kilise, en önemli yapıdır. Kesme taştan örülmüş, kabartmalarla süslenmiştir.

Kazı çalışmaları

Michael Gough, British Institute at Ankara'nın desteğiyle 1952 ile 1968 arasında Alahan'da dokuz sezon kazı yönetti. Çalışmalarda alan araştırıldı, yapıların kimliği ve işlevleri üzerine öneriler geliştirildi; ayrıca Koca Kilise kapsamlı biçimde temizlenip onarıldı.

UNESCO

Alahan Manastırı dünya mirası olarak önerilmektedir ve 2000'den beri UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alır.