Fethiye (Pammakaristos) Müzesi

Fatih'te, Balat'a yakın Çarşamba semtinde, Fethiye Caddesi'nin kıyısında duran yapının iki ayrı yüzü vardır. Kuzeydeki ana kilise bugün cami olarak kullanılır; yanındaki küçük şapelin duvarları ve kubbesi ise 14. yüzyıl mozaikleriyle kaplıdır ve müze olarak anılır. Bu ikilik, yapının yaşadığı uzun hikâyenin izidir: Bizans manastır kilisesi, Patrikhane, Osmanlı camisi.

Tarihçe

Pammakaristos Kilisesi, Latin egemenliğinin sona erdiği 1261'den sonra eski bir kilisenin kalıntıları üzerinde yeniden yapıldı. Kuzeydeki bölümü Meryem'e adanmıştı. Bizans İmparatoru VIII. Mikhael Palaiologos'un yeğeni Michael Glabas Ducas Tarchaneiotes, 1292-1294 arasında yapıyı onarttı. Karısı Maria'nın isteği üzerine 1315'te kilisenin sağ yanına İsa'ya adanmış küçük bir ek kilise, yani parekklesion eklendi. Bu mezar şapelinde Maria ile Michael'ın mezarları bulunur.

İstanbul'un fethinden sonra yapı bir süre kadın manastırı olarak sürdü. 1455'te Patrikhane, Havariyun Kilisesi'nden buraya taşındı ve 1586'ya kadar kaldı. Ardından III. Murad (1574-1595) döneminde kilise camiye çevrildi ve Fethiye adını aldı. 1845-1846 arasında büyük bir onarım gördü. Duvarları mozaikli ek şapel ise 1938-1940'ta onarıldıktan sonra müzeye dönüştürüldü.

Mimari

Parekklesionun bir narteksi, yani giriş holü, ve bir galerisi vardır; ana mekân yani naos 2,30 metre çaplı bir kubbeyle örtülüdür. Cepheler geç Bizans mimarisinin özelliklerini taşır. Güney cephede tuğla bir bant üzerindeki yazı şeridi, yapıyı protostratos Michael Glabas Ducas Tarchaneiotes'in yaptırdığını bildirir; aynı cephede mermer bir silmenin üzerinde şair Philes'e ait bir şiir okunur.

Mozaikler şapelin asıl hazinesidir. Apsiste, yani doğudaki yarım daire çıkıntıda, İsa, Meryem ve Vaftizci Yahya'dan oluşan bir Deesis yer alır; Deesis, bu üçlünün ricacı olarak gösterildiği kompozisyondur. Kubbenin ortasında İsa, iç dilimlerde ise Tevrat'tan on iki peygamber tasvir edilmiştir. Tonozlarda azizler ve bir Vaftiz sahnesi görülür.

Ziyaret

Müze bölümünün ve caminin ziyaret düzeni zaman zaman değişir; güncel durum için muze.gov.tr'deki sayfaya bakın. Müzekart T.C. vatandaşları için geçerlidir.