İshak Paşa Sarayı

İshak Paşa Sarayı, Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde, eski Bayezid yerleşimine ve ovaya hâkim bir tepede yükselen Osmanlı dönemi saray külliyesidir. Bakanlık sayfası, Topkapı Sarayı'nın ardından geç dönemde inşa edilen saraylar arasında en tanınmışı sayar. Kültür Portalı'na göre 2020'de UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne eklenmiştir.

Yapı, Osmanlı, Selçuklu ve Fars etkilerini bir arada taşıyan taş işçiliğiyle öne çıkar. Çok sayıda avlu, cami, harem, mutfak ve hamam gibi bölümü olan komplekste bir sarayın bütün unsurları bulunur.

Konum ve ulaşım

Bakanlığa göre saray, Doğubayazıt ilçe merkezinin yaklaşık 5 km doğusunda, bir dağın yamacındaki tepe üzerindedir; Kültür Portalı'nın bir yazısı ise 8 km mesafe verir. Portal, ilçe merkezinden Doğubayazıt Kalesi yönünde özel araçla yaklaşık 15 dakikalık yolculukla ulaşılabildiğini yazar. Bakanlığın verdiği adres Yukarı Tavla Köyü'dür. Koordinat Wikidata kaydından alınmıştır.

Tarihçe

Sarayın yapım tarihi kaynaklarda farklı anlatılır. Bakanlığın TR sayfası, harem dairesindeki Takkapı kitabesine göre yapım tarihinin Hicri 1199, Miladi 1784 olduğunu; sarayın 1685'te Çıldıroğulları'ndan Çolak Abdi Paşa ve II. İshak Paşa eliyle yaptırıldığını ve 1784'te son şeklini aldığını yazar. Kültür Portalı yapıma 1685'te Çıldır Atabeklerinden Çolak Abdi Paşa'nın başladığını, aynı soydan Küçük İshak Paşa döneminde 1784'te tamamlandığını belirtir. Portalın başka bir yazısı ise kitabeye dayanarak sarayı 1784'te II. İshak Paşa'nın yaptırdığını söyler. Bakanlığın EN sayfasındaki 1874 yılı bu kaynaklarla uyuşmaz. Kültür Portalı, Bayezid Sancağı'nın Birinci Dünya Savaşı'na dek bu saraydan yönetildiğini ve mimarın Ahıskalı ustalar olduğunu yazar.

Bakanlık, sarayı Lale Devri'nde Osmanlı'nın yaptırdığı son büyük anıtsal eser olarak anar ve 18. yüzyıl Osmanlı mimarisinin seçkin örneklerinden biri sayar. EN sayfa ise yapıyı geç Osmanlı dönemi sanat üslubunun temsilcisi olarak niteler.

Mimari

Bakanlığın TR sayfasına göre yapı yaklaşık 115x50 metrelik bir alana kurulmuştur ve kesme taştan yapılmıştır; doğu cephesindeki portal kabartma ve süslemeleriyle Selçuklu sanatının özelliklerini yansıtır. EN sayfa kompleksin 7.600 metrekarelik bir alanı kapladığını ve avlular, toplantı mekânları, fırın, zindan, hamam, cami, harem, selamlık, türbe, mutfak, hizmet odaları ve ahırlar içerdiğini yazar. Kültür Portalı bazı bölümlerin tek, bazılarının iki, bodrum dahil üç katlı olduğunu; kompleksin teras, iki avlu ve bunları çevreleyen yapı topluluklarından oluştuğunu ; aynı portalın başka bir yazısı sarayın 366 odası olduğunu söyler.

Portala göre giriş, savunması en zor olan doğu cephesindedir. Tek kubbeli caminin iki renk taşla örülmüş minaresi dikkat çeker; kıble duvarının dışındaki türbe geometrik ve bitkisel motiflerle süslüdür ve muhtemelen Abdi Çolak Paşa, İshak Paşa ve yakınları için yapılmıştır. Selamlığın kuzey cephesinde dışa sarkan dört ahşap konsolda kanatlı ejder, aslan ve insan figürleri vardır. Taş duvarlardaki boşluklar, sarayın kaloriferi andıran merkezî bir ısıtma sistemiyle ısıtıldığını gösterir. EN sayfa ayrıca ön yüzdeki insan figürlerini, Doğubayazıt'a dönük yüzdeki aslan ve kartal heykellerini (yeryüzü ve gökyüzü gücü) ve türbedeki hayat ağacı kabartmasını öne çıkarır.

Portal, yapıda Osmanlı ve Selçuklu geleneklerinin yanı sıra Avrupa Barok üslubunun etkilerinin de görüldüğünü ve taş oymacılığının İran'dan Kafkasya'ya uzanan çeşitli kültürlerin izlerini taşıdığını belirtir.

Ziyaret

Güncel saat ve ücret için Bakanlığın resmi sayfasına bakın. Bakanlığın TR sayfası Müzekart'ın T.C. vatandaşları için geçerli olduğunu belirtir.