Meryem Ana Manastırı (Giresun)

Şebinkarahisar'ın yaklaşık 11 kilometre doğusunda, Sarıyer Köyü'nün Kayadibi Mahallesi'nde, sarp bir kayalığın ortasında dört kat yükselen bir manastır durur. Kelkit Vadisi ile Giresun Dağları arasında, ortalama 1370-1515 metre yükseklikte, tek parça doğal kayanın oyulmasıyla yapılmış. Bizans dönemine ait sayılan kompleks bugün Giresun'un en dikkat çekici ören yeridir; kayalığa yaslanışı ve planı çoğu ziyaretçiye Trabzon'daki Sümela'yı hatırlatır.

Tarihçe

Manastırın ilk kuruluşu için 481-490 arası bir tarih anılır, ama bunu destekleyen bir belge ya da buluntu bulunamamıştır. Orta Çağ'da yapılan binanın bir yangınla ağır hasar gördüğü, 19. yüzyılda ise baştan yenilendiği aktarılır; ayakta kalan kalıntılar bu yenilemenin ürünüdür. Konumu ve düzeni nedeniyle Sümela'dan etkilenerek kurulduğu tahmin edilir.

Manastır uzun yıllar ibadet için kullanıldı. Her yıl ağustos ayının 26'sıyla 28'i arasında Giresun, Ordu, Trabzon ve Gümüşhane gibi kentlerden gelen Rumlar burada üç gün dua ederdi. 1940'lardan sonra yapı bakımsız kaldı, yağmalandı ve büyük ölçüde yıprandı.

2013 ve 2014'te Giresun Valiliği ile Kültür ve Turizm Bakanlığı ortak bir restorasyon yürüttü. Alan birinci derece doğal ve arkeolojik sit olarak korunuyor; Bakanlık 2014'te burayı ören yeri ilan edip ziyarete açtı.

Mimari

Yapı dört kademeden oluşur ve kaya oyularak elde edilmiştir. Dış duvarlarda yerel moloz taş, iç mekânlarda ise düzgün kesme taş işçiliği öne çıkar. Girişe batı cephesindeki basık kemerli, tek kanatlı bir kapıdan girilir; kapıya 26 basamaklı taş bir merdivenle çıkılır. Önünde solda bir su sarnıcı, sağda kesme taştan bir çeşme yer alır. Toplamda 32 oda sayılır ve odaların duvarlarında resim kalıntıları görülür.

İlk kademedeki birimlerin tahliye olukları, buraların banyo, tuvalet ve çamaşırhane olarak kullanıldığını gösterir. İkinci kademe manastırın merkezidir: ocak ve fırından oluşan mutfak, kuzey duvardaki bir açıklıkla ona bağlanan yemek salonu, salonun altındaki depo ve manastır yöneticisinin, yani komenosun odası burada toplanmıştır. Üçüncü kademede geniş bir teras ile terasın kuzeyine sıralanmış hücreler bulunur; keşişler bu küçük odalarda dinlenir, uyur ve inzivaya çekilirdi.

Dördüncü kademe en üsttedir ve ibadet alanını barındırır. Doğu-batı doğrultulu dikdörtgen planlı kilise, üç apsisli bir bazilikadır; yani içi uzunlamasına nefler halinde bölünmüş, doğuda apsis denen yarım daire çıkıntılarla biten bir yapıdır. Girişi batıdan, dikdörtgen bir açıklıktan yapılır, doğu cephesi doğrudan kayaya dayanır. Apsis bölümü ana mekândan üç basamakla yükseltilmiştir ve süsleme sade tutulmuştur. Yanında dehliz denen dar bir koridor uzanır. Kompleksin öbür parçaları arasında bir şapel, ayazma yani kutsal su kaynağı, maşatlık denen mezarlık, bahçe ve kabul odası sayılır.

Ziyaret

Manastır, Giresun kent merkezine karayoluyla yaklaşık 126 kilometre uzaklıktadır ve araçla ulaşılır. Giriş koşulları, saatler ve ücretler değişebilir; güncel bilgi için muze.gov.tr'deki sayfaya bakın.