Alanya Kalesi

Alanya Kalesi'nin surları denize inen bir yarımadanın üstünden geçer: 6,5 km uzunluğunda, yaklaşık 140 burçlu bir hat, içinde de 400'e yakın sarnıç. Kale hem denizden hem karadan ulaşılması zor olduğu için doğal olarak korunaklıdır ve tarih boyunca kesintisiz iskân görmüştür; bugün de içinde yaşam sürer. Antalya'nın Alanya ilçesindeki bu ortaçağ kalesi, Anadolu'da ayakta kalabilmiş en iyi korunmuş kalelerden biridir. Helenistik çağdan beri varlığını sürdürse de asıl anıtsal biçimini Selçuklu döneminde aldı.

Konum ve ulaşım

Kale, Alanya'nın Hisariçi Mahallesi'nde, Kale Caddesi üzerinde yer alır. Alanya, Antalya Körfezi'nin doğu yakasındadır ve Antalya'ya ana karayoluyla 137 km uzaktadır. Kale, yarımadanın batı ucundaki en yüksek noktadan, yani İçkale'den, aşağıda denize kadar iner. Alanya'dan dolmuşla ulaşılabilir. Güncel ziyaret koşulları için resmî sayfaya bakın.

Tarihçe

Surlarla çevrili yarımada Helenistik dönemde Karakesion adıyla biliniyordu; kalenin kökleri M.Ö. 3. yüzyıla uzanır. Strabon, Kilikya'ya batıdan girildiğinde karşılaşılan ilk şehir olarak Alanya'yı anlatır. Çok dik, zapt edilmesi güç bir kayaya kurulmuş olması ve korunaklı limanı yüzünden M.Ö. 2. yüzyıldan itibaren korsanların merkezi hâline geldi. Pompeius Korakesion Savaşı'nı kazanınca kent Romalıların eline geçti; surlar bu dönemde genişletildi, yeni binalar eklendi.

Bizans döneminde Kalonoros, yani Güzel Dağ adıyla anılan yer Akdeniz'in en işlek limanlarından biriydi. 1221'de Selçuklu Sultanı I. Alaaddin Keykubad kenti teslim aldı; kalenin ve şehrin adı Alaiye oldu, bugünkü ad da Keykubad'dan gelir. Surlar güçlendirildi, yeni sur parçaları ve sarnıçlar yapıldı; Selçuklu çağında Alanya sultanlığın başkenti olarak gelişti ve kale bugünkü biçimini aldı. Osmanlı döneminde Yukarı Kale'ye Süleymaniye Camii, bedesten, arasta ve geleneksel Alanya evleri eklendi.

Önemli kişiler ve olaylar

Kalenin tarihini en çok Alaaddin Keykubad biçimlendirdi. Hem Akdeniz'de Alanya, hem Karadeniz'de Sinop tersanesini yaptırması, ona İki Denizin Sultanı unvanını kazandırdı; iki kent arasında bir Selçuklu ticaret yolu kuruldu, yol boyunca kervansaraylar sıralandı. Kızılkule'nin cephe kitabesi, yapının 1226'da Keykubad tarafından yaptırıldığını yazar ve Halepli Ebu Ali'nin adını da anar. Pompeius'un zaferi kentin Roma'ya geçişinin dönüm noktasıdır. Akşebe Sultan ise kalenin ilk komutanlarından biri olarak anılır; adına bir mescit ve türbe vardır.

Öne çıkan yapılar

Surlar ve İçkale

Sur hattı Kızılkule'de başlar, Ehmedek ile İçkale üzerinden Adam Atacağı'na, Cilvarda Burnu'nun üstüne ve Arap Evliyası ile Esat burçlarına iner, sonra tophane ve tersaneyi geçerek başladığı yere döner. Yarımadanın batı köşesindeki en yüksek yerde kurulu İçkale deniz seviyesinden 250 m yüksektedir; idari ve askeri merkez olduğu için dört yönden dayanıklı surlarla çevrilidir. Ortasında yonca planlı, mimarisine bakılarak 12. yüzyıla tarihlenen bir şapel durur. Savunmada, düşmana zift dökmeye yarayan peçeli delikler gibi ayrıntılar da dikkat çeker. İçkale'deki Selçuklu sarayı eski yapıların kalıntılarıyla kurulmuştur; evleri, hamamları ve yaklaşık 400 sarnıcıyla kalenin su ihtiyacını karşılardı.

Kızılkule ve tersane

Deniz kenarındaki Kızılkule, kırmızı taş ve tuğladan yapılmış 33 m yüksekliğinde sekizgen bir kuledir ve Alanya'nın simgesidir. 1226'da, kaleyi ve henüz kurulmamış tersaneyi deniz yönünden gelecek saldırılardan korumak üzere dikildi; adını temel malzemesi olan kırmızı tuğladan alır. Beş katlıdır; giriş ve birinci katı Etnografya Müzesi olarak düzenlenmiştir, ara sıra resim sergileri ve konserler de yapılır. Yanındaki kemerli tersane 1227-1228 dolaylarında inşa edildi ve Selçukluların Akdeniz'le buluşmasını simgeler. Gemilerin yanı sıra yelken ve başka gemi gereçleri de burada üretilirdi. Sinop'tan sonra Selçukluların ikinci tersanesidir ve günümüze bozulmadan ulaşan tek Selçuklu tersanesidir; 1960'lara kadar kullanıldı. Tersaneyi korumak için yapıldığı sanılan, 12 x 14 m ölçülerindeki iki katlı tophane de yakındadır.

Osmanlı yapıları ve diğer eserler

Kalede Bizans dönemine ait kilise ve şapeller, bedesten, Akşebe Sultan Mescidi ve Türbesi ile 13. yüzyıla ait, Kanuni Sultan Süleyman tarafından yeniden yaptırılmış zindanlar bulunur. Süleymaniye Camii ve yıllarca gemilere yol gösteren, 1720 tarihli bir deniz feneri de bu mirasa eklenir.

Müzeler

Kızılkule'nin giriş ve birinci katı Etnografya Müzesi olarak kullanılır. Tersane ise ziyaretçilere Gemi ve Denizcilik Müzesi olarak açılmıştır.

UNESCO ve koruma

Alanya, Türkiye'nin 25 Şubat 2000'de sunduğu başvuruyla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ndedir. Kalenin içinde bir Selçuklu sarnıcı, bir Bizans kilisesi, Keykubad Sultan Sarayı ve bir Selçuklu hamamı kalıntısı bulunur; tarihî kalıntılar geleneksel kent dokusuyla bütünleşmiştir. Sur denize kadar iner ve 33 m yüksekliğindeki sekizgen kızıl taş-tuğla kulenin kolladığı ortaçağ tersanesini çevreler.